Итгэлцүүр шинэчилнэ гэдэг нь ахмадуудын тэтгэврийг дахин бодно гэсэн үг. Монголд тэтгэврийн хэмжээг тогтоохдоо тухайн хүний ажиллаж байсан үеийн цалин, тухайн үеийн эдийн засгийн нөхцөлтэй уялдуулж тодорхой коэффициент буюу итгэлцүүр ашигладаг. Гэвч өмнөх жилүүдэд энэ итгэлцүүр харилцан адилгүй байсан учраас ижил ажил хийж байсан хүмүүсийн тэтгэвэр хоорондоо зөрүүтэй тогтоогдсон тохиолдол олон бий. Иймээс одоо яригдаж буй шинэчлэл нь хуучин бага үнэлгээг засаж, тэтгэврийг өнөөгийн нөхцөлд ойртуулж дахин тооцно гэсэн санаа юм. Өөрөөр хэлбэл, бага тогтоогдсон тэтгэврийг нэмэгдүүлж, авах ёстой хэмжээнд хүргэнэ гэж ойлгож болно. Мөн 130 мянган ахмад шударга бус тэтгэвэр авч байна гэдэг нь дээрх зөрүүтэй холбоотой. Зарим нь өмнө, зарим нь хожуу тэтгэвэрт гарснаас шалтгаалан адил хөдөлмөр эрхэлж байсан ч өөр өөр хэмжээний тэтгэвэр авч байгаа нь энэ асуудлын гол шалтгаан болжээ. Харин инфляцтай уялдуулна гэсэн нь тэтгэврийг цаашид тогтмол нэмэх бодлоготой холбоотой. Үнийн өсөлт нэмэгдэхийн хэрээр тэтгэврийн худалдан авах чадвар буурдаг. Тиймээс инфляцын түвшинд тохируулан тэтгэврийг үе шаттай нэмдэг тогтолцоонд шилжинэ гэсэн үг юм.

Товчхондоо, энэ бодлого хэрэгжвэл:

Гэхдээ энэ бүхэн бодит ажил хэрэг болохын тулд хууль, төсөв, хэрэгжилтийн нарийвчилсан шийдэл шаардлагатай хэвээр байна. Одоогоор энэ нь бодлогын түвшинд яригдаж байгаа төдий бөгөөд яг хэзээнээс, ямар хэмжээгээр нэмэгдэх нь тодорхой болоогүй байгаа юм.

Өөрөөр хэлбэл, нэг сарын дотор 2,7 хувиар бараа бүтээгдэхүүний үнэ өссөн гэсэн үг. 

Нийслэлийн томоохон худалдааны төвүүдэд хонины мах кг нь 19314 төгрөг, үхрийн мах кг нь 24765 төгрөг, ямааны мах кг нь 14820 төгрөг, сонгино кг нь 4329 төгрөгийн үнэтэй байна. Үүнээс гадна нэгдүгээр гурил кг нь 2507 төгрөг, сүү /задгай, литр/ 4997 төгрөг, элсэн чихэр кг нь 4951 төгрөг, цагаан будаа кг нь 4966 төгрөг, дотоодын төмс кг нь 2812 төгрөгөөр тус тус худалдаалж байна.

Мөн АИ-92 бензин литр нь 2590 төгрөгөөр шатахуун түгээх станцуудаар борлуулагдаж байна.

 

 

Аймгийн төвүүдэд зарагдаж байгаа гол нэрийн зарим хүнсний бүтээгдэхүүний үнийг мэдээллийг 2026 оны хоёрдугаар сарын 23-ны өдрийн байдлаар харвал, хонины мах кг нь 16552 төгрөг, үхрийн мах кг нь 22185 төгрөг, ямааны мах кг нь 13834 төгрөгөөр тус тус худалдаалагдаж байна.

Мөн нэгдүгээр зэргийн гурил кг нь 2816 төгрөг, сүү /задгай, литр/ 5271 төгрөг, элсэн чихэр кг нь 4208 төгрөг, цагаан будаа кг нь 4143 төгрөгийн үнэтэй байгаа аж. Харин аймгийн төвүүдэд АИ-92 /литр/ 2819 төгрөг, А-80 /литр/ 2432 төгрөг, дизель түлш /литр/ 3440 төгрөгийн үнэтэй байна.

 

Гэвч ажлаа хүлээн авснаас хойш Трамп тогтворгүй алхмууд хийсэн нь АНУ-ын хөрөнгийн зах зээлийг уналтад оруулж, ам.долларын ханшийг буурахад хүргэв. Тухайлбал АНУ-ын хөрөнгийн зах зээлээс дөрвөн их наяд ам.доллар арчигдаад байгаа юм. Харин ам.долларын индекс энэ он гарснаас хойш 4.6 хувиар унав. Энэ нь 2008 оны Дэлхийн санхүүгийн хямралаас хойш харагдаагүй муу үзүүлэлт юм. 2008 онд ам.долларын индекс үүнтэй ижил хугацаанд 4.8 хувиар буурсан.

Ам.доллар индекс бол долларыг гадаад валютуудтай харьцуулсан үнийн хэмжүүр юм. Долларын ханш тэдгээр валютуудын эсрэг чангарах үед индекс өсөж, буурах үед багасдаг. Ам.долларын индекс нь долларын ханшийг европ, иен, фунт стерлинг, канад доллар, швед крон, швейцар франктай харьцуулдаг юм.

Долларын ханш сулралтын ихэнх нь сүүлийн хэдэн долоо хоногт явагдсан. Трамп энэ хугацаанд Канад, Мексикийн эсрэг татвар тавихаар төлөвлөж байснаасаа хэд хэдэн удаа буцсан. Онолын хувьд канад доллар, мексик песо ам.доллартой харьцах ханш буурах ёстой ч нэмэгдэж буй.

Цагаан ордон эдийн засаг, улс төрийн чиг баримжаагаа өөрчилснөөс хамгийн их хожсон нь евро байв. Өнгөрсөн сарын хугацаанд ервогийн ханш ам.долларын эсрэг 4.02 хувиар чангарчээ. АНУ Европын холбоотой харилцаагаа хөндийрүүлж буйн улмаас Европын удирдагчид батлан хамгаалахын салбартаа төсөвлөдөг мөнгийг нэмж, эдийн засгийн өсөлтөө эрчимжүүлэх бодлого танилцуулсан. Еврогийн ханш чангаралтад энэ нь нөлөөлжээ.

“Capital Economics” фирмийн Жонас Голтерманн “Өнгөрсөн жил АНУ сайн өсөлт үзүүлсэн бол Европ саарч байсан. Харин одоо Европт шинэ өөдрөг үзэл дэлгэрлээ. Нөхцөл байдал ёроолдоо тулсан тул одоо үүнээс цааш эдийн засгийн салбарт сайн өөрчлөлт гарна гэх найдлага үүссэн” хэмээсэн байна.

АНУ ам.долларын ханшийг хүчтэй байлгах хүсэлтэй гэдгээ мэдэгдсэн ч ам.долларын ханш буурсаар. Тус улсын Сангийн сайд Скотт Бессент энэ сарын долоонд “CNBC” агентлагтай ярилцахдаа “Энэ захиргаа болон Ерөнхийлөгч Трамп ам.долларыг хүчирхэгжүүлэх бодлогыг тууштай баримталж байгаа” гэсэн юм.

АНУ гаалийн татвар нэмэгдэхэд доллар сулрах нь хачирхалтай санагдаж магадгүй. Онолын хувьд гаалийн татвар нь бусад валютын эрэлтийг бууруулж, тэдгээрийн ханшийг унагах ёстой. Гэвч долларын ханшийг зөвхөн худалдааны тэнцэл бус, олон хүчин зүйл тодорхойлдог. Тэдгээрийн дотроос хамгийн чухал нь АНУ-ын бодлогын хүүгийн түвшин болон бусад орнуудын хүүгийн зөрүү юм.

Өөрөөр хэлбэл, хэрэв АНУ-ын бодлогын хүүгийн түвшин бусад ижил төстэй эдийн засгуудтай харьцуулахад өндөр байвал долларын ханш бусад валютын эсрэг өсөх хандлагатай байдаг. Учир нь өндөр хүү нь АНУ-ын бондыг илүү ашигтай харагдуулж, хөрөнгө оруулагчдыг татдаг. АНУ-ын бонд доллароор илэрхийлэгддэг тул бондын эрэлт өсөхөд долларын эрэлт дагаад өснө.

“U.S. Bank Asset Management” фирмийн хөрөнгө оруулалтын стратегийн ахлах захирал Роб Хаворт “Доллар чангарах үед гадаадын мөнгө АНУ руу илүү их орж ирж байна гэсэн үг” хэмээсэн юм.

2024 оны сүүлийн улиралд доллар болон АНУ-ын засгийн газрын бондын өгөөж тогтмол өссөн. Үүний шалтгаан нь инфляцын бууралт удааширч, хөдөлмөрийн зах зээл хүлээгдэж байснаас илүү тогтвортой байгаагаас үүдэн хөрөнгө оруулагчид ирээдүйд бодлогыг хүү буурна гэх хүлээлтээ багасгасантай холбоотой. Харин дэлхийн бусад эдийн засаг, ялангуяа Европт, эсрэг хандлага ажиглагдаж эхэлсэн. Европын Төв банк хүүгээ үргэлжлүүлэн бууруулах төлөвтэй байсан нь еврогийн ханшид дарамт болж байв.

Сүүлийн хэдэн долоо хоногт Вашингтоны гаргасан шийдвэрүүд, тухайлбал гаалийн татвар, холбооны засгийн газрын төсөв, төрийн албаны ажлын байрыг их хэмжээгээр танах оролдлогууд геополитикийн тогтворгүй байдал үүсгэж АНУ-ын эдийн засгийн хүчийг сулруулж эхэллээ. Зарим эдийн засагчид эдгээр гаалийн татвар нь удаан өсөлт, өндөр инфляц бүхий стагфляц бий болгох эрсдэлтэй гэж анхааруулж байна.

“Peterson Institute for International Economics”-ийн Жозеф Гагнон “Их тодорхойгүй байдал үүссэн. Гаалийн татварууд маш их хор нөлөөтэй тул хүмүүс зардлаа танаж эхэллээ. Ялангуяа бизнесүүд томоохон хөрөнгө оруулалтын төлөвлөгөөг хойшлуулж байна. Энэ нь эдийн засгийн хямралын эрсдэлийг нэмэгдүүлж, зах зээлийг айлгаж буй. Мөн Холбооны нөөцийн сан бодлогын хүү бууруулахыг урилах нь нэмэгдэнэ” гэжээ.

Мөн Монгол Улсын зээлжих зэрэглэл сайжирчихсан байгаа учраас валютын нөөц буурна гэж бодохгүй байна. 2025, 2026 онд гадагшаа төлөх томоохон төлбөр байхгүй. Засгийн газраас гаргасан бондын хугацааг сунгачихсан учраас валютын нөөц хэвийн байна.

Оны эхнээс хойш валютын орлого багахан хэмжээгээр буурч, нөөц 4.8 тэрбумд ам.долларт хүрсэн. Оны эхэнд таван тэрбум байсан.

Монголбанкны Мөнгөний бодлогын зөвлөл хуралдаж бодлогын хүүг хоёр хувиар нэмэгдүүлсэн. Энэ бол инфляц өсөх хандлагатай байгаа учраас урьдчилан авч байгаа арга хэмжээ" гэлээ.

 Жилийн хугацаанд хамгийн их үнэ нь өссөн бүтээгдэхүүнд жүүс, наранцэцгийн тос, хиам багтаж байна.

Үнэ нь нэмэгдээгүй бүтээгдэхүүн өндөг байгаа бол үнэ нь буурсан бүтээгдэхүүн төмс байна. 2024 оны нэгдүгээр сарын 2-нд 500 гр төмс 1245 байсан бол 2025 оны нэгдүгээр сарын 2-ны байдлаар 1047 болж үнэ нь буурчээ.

Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн сайд Ц.Туваан хэлэхдээ "Төмөр зам есөн жилийн өмнө ашиглалтад орсон бол манай улс 232 сая тонн нүүрс тээвэрлэж, 18.5 тэрбум ам.долларыг нэмж олох боломжтой байсан гэх тооцооллыг манай яамнаас гаргасан. Харин Хятадын талаар 2.3 орчим тэрбум ам.долларын алдагдал, зардал хүлээсэн.

Хил холболтын төмөр зам холбогдсоноор манай улс нийтдээ 120 сая тонн нүүрсийг экспортлох боломж бүрдэнэ" гэх мэдээллийг өгсөн.

Тэгвэл бид 2015-2024 оны хооронд буюу сүүлийн 10 жилд Монгол Улс хэчнээн хэмжээний нүүрсийг экспортод гаргасан талаарх мэдээллийг Гаалийн Ерөнхий газрын эх сурвалжтайгаар хүргэж байна. Тодруулбал,

Өөрөөр хэлбэл, нийт 365.1 сая тонн экспортолсон гэсэн үг. Хэрвээ сайд Ц.Туваан хэлсэн 232 сая тонн нүүрсийг экспортолж чадсан бол нийт 597.1 сая тонн нүүрс экспортлох боломж байжээ.

Зээлжих зэрэглэл дээшилснээр хөрөнгө оруулагчдын итгэл сэргэж, зээлийн хүү буурах суурь нөхцөлийг бүрдүүлдэг.

• Засгийн газраас өрийн удирдлагын оновчтой бодлогыг хэрэгжүүлж, гадаад өрийн дарамтыг бууруулсан

• Улсын гадаад валютын нөөц сүүлийн жилүүдэд тогтмол сайжирсан

• Төсвийн сахилга бат сайжирсан

• Эдийн засгийн өсөлт ба хамтарсан засаглал нь улс төрийн тогтвортой байдлыг илэрхийлж, Засгийн газрын бодлого цаашид үргэлжлэх дохио болсон зэрэг нь Монгол Улсын зээлжих зэрэглэл сайжрахад голлон нөлөөлсөн гэж Фитч агентлагийн тайланд дурджээ.

Энэ нь Засгийн газраас зарласан 14 мега төслийг хэрэгжүүлэхэд гарааны эерэг нөхцөлийг бүрдүүлж байна.

Эх сурвалж: Fitch Upgrades Mongolia to 'B+'; Outlook Stable (fitchratings.com)

Нийт зээлийн өрийн үлдэгдлийн

Чанаргүй зээлийн 73 хувь буюу 1.4 их наяд төгрөг нь хувийн салбарын аж ахуйн нэгжийнх байгаа юм. 

Хэвийн зээлийн өрийн үлдэгдэл 30.2 их наяд төгрөг болж, өмнөх оноос 39 хувиар өссөн бол анхаарал хандуулах зээлийн өрийн үлдэгдэл 1.3 их наяд төгрөг болж, өмнөх оноос 5.7 хувиар, чанаргүй зээл хоёр их наяд төгрөг болж, өмнөх оны мөн үеэс 12 хувиар буурсан хэмээн Үндэсний Статистикийн Хорооноос танилцууллаа.