Мэдээ мэдээлэл - Nalaikh.nutag.mn http://nalaikh.nutag.mn/ ru Мэдээ мэдээлэл - Nalaikh.nutag.mn DataLife Engine Д.Даваабаяр: ОХУ-аас захиалсан АИ-92 автобензинээс 15,000 тонн нь Монгол Улсын хилээр орж ирээгүй байна http://nalaikh.nutag.mn/index.php?newsid=2918 http://nalaikh.nutag.mn/index.php?newsid=2918
Ерөнхий сайдын захирамжаар байгуулагдсан шатахууны шуурхай штаб өнөөдрийн хурлаар хэлэлцсэн асуудлаа танилцуулж, мэдээлэл өглөө. 
Энэ үеэр АМГТГ-ын хэлтсийн дарга Д.Даваабаяр "Манай улс өнөөдөр түлш, шатахууныхаа хэрэглээг 100 хувь импортоор хангадаг. Есдүгээр сарын 28-ны байдлаар улсын хэмжээнд нийт 57,300 тонн АИ-92 автобензин, 188,500 тонн дизель түлш, 11,000 тонн онгоцны түлш импортоор орж ирсэн. 
Есдүгээр сарын 29-ны өдрийн байдлаар 140 вагон буюу 8,400 тонн АИ-92 автобензин импортоор орж ирээд төмөр замаар тээвэрлэгдэж байна. Энэ бүтээгдэхүүнээс 49 вагоныг өртөөдөд байрлах агуулах дээр буулгаж байгаа. Өнөөдрийн байдлаар улсын хэмжээнд 20,500 тонн буюу ердийн хэрэглээний 10 хоногийн нөөцтэй байна. АИ-95 автобензин 14 хоногийн, дизель түлш 85,600 тонн буюу 21 хоногийн, онгоцны түлш 4,670 тонн буюу 23 хоногийн нөөц бий. 
Есдүгээр сарын 28-ны өдөр Улаанбаатар хотын 168 шатахуун түгээх станц руу 1,848 тонн, орон нутгийн 78 шатахуун түгээх станц руу 1,002 тонн АИ-92 автобензиний ачилт хийсэн. Энэ сарын эхний 28 хоногийн байдлаар улсын хэмжээнд 57,000 автобензин орж ирсэн гэдэг нь АИ-92 автобензиний нийлүүлэлт тасралтгүй хийгдэж байгаа гэсэн үг.
ОХУ-аас гадна БНХАУ-аас 5,000 тонн АИ-92 автобензин орж ирснийг Замын-Үүд өртөөн дээр шилжүүлэн ачиж, эхнээсээ Улаанбаатар хотод орж ирсэн. БНХАУ-аас шатахуун импортлоход төмөр замын өргөн, нарийн царигаас шалтгаалж шилжүүлэн ачихад удаж байна. Харин ОХУ-аас орж ирсэн бүтээгдэхүүн Сүхбаатар өртөөнөөс шууд вагонтойгоо ороод ирдэг. 
Сүүлийн хэд хоногт ОХУ-аас вагоны олдоцтой холбоотой харьцангуй бага ачигдсан. Гэхдээ бид орж ирсэн вагоныг шуурхай буулгахаар ажиллаж байна. ОХУ-аас захиалсан АИ-92 автобензинээс 15,000 тонн нь Монгол Улсын хилээр орж ирээгүй байгаа.
Дэлхий дахинд газрын тосны бүтээгдэхүүний хэрэглээний дутагдалтай байгаа үед Монгол Улсад нийлүүлэгдэж буй түлш шатахууныг зөв зохистой, хэмнэлттэй хэрэглэх шаардлагатай тулгарч байна. Ард иргэдэд хандаж уриалахад хэрэглээндээ таарсан байдлаар автобензин аваарай. Энэ хүнд цаг үеийг хамтдаа нэгэн санаа бодолтой байж даван туулна" гэв. 
]]> zulaa Thu, 01 Oct 2026 16:42:18 +0800 Х.Бат-Эрдэнийн 74, Б.Эрдэнэбатын 174 тэрбумын зээлийн хохирлыг татвар төлөгчид төлж байна http://nalaikh.nutag.mn/index.php?newsid=2914 http://nalaikh.nutag.mn/index.php?newsid=2914
Цагтаа Монголын улс төрд онцгой нөлөөтэй явж, түүнийхээ зэрэгцээ топ бизнесмэн, толгой баян гэгддэг байсан “Алтай констракшн” ХХК-ийн захирал Х.Бат-Эрдэнэ, “Эрэл” ХХК-ийн захирал Б.Эрдэнэбат нар топ найдваргүй зээлдэгчид, толгой өртнүүд болоод удлаа. Тэд олон жилийн өмнө Хөгжлийн банкнаас зуу зуун тэрбум төгрөг зээлдэж аваад өнөөг хүртэл төлөөгүй байна.
 
Тодруулбал, “Алтай констракшн” ХХК-ийн захирал Х.Бат-Эрдэнэ “Монгол Улсын 120 суманд хуурай сүүний үйлдвэр барина. Үүнээс эхний ээлжид 60 үйлдвэрийг байгуулна” гээд хамаарал бүхий “Монгол драй милк” ХХК-иараа Хөгжлийн банкнаас 2017 онд жилийн 13.44 хувийн хүүтэйгээр 14 964 970 ам.долларыг зургаан жилийн хугацаатайгаар зээлсэн.
 
Гэвч өнөөдөр “Алтай констракшн” ХХК-ийн захирал Х.Бат-Эрдэнэ хуурай сүүний үйлдвэрийн төслөө огт хэрэгжүүлээгүй байна. “Хуурай сүүний 60 үйлдвэр байгуулахаас долоон үйлдвэрийг таван суманд байгуулсан” гэх боловч үйлдвэрлэл явуулахад шаардлагатай тоног төхөөрөмжүүд Монгол Улсад орж ирээгүй аж. Тэрээр 2022 оны зургадугаар сарын 13-ныг хүртэл зээлээсээ 1 005 879 ам.доллар буюу тухайн үеийн ханшаар 2.9 орчим төгрөг төлөөд түүнээс хойш төлөхөө больжээ. Зээлийн хугацаа нь 2880 гаруй хоног буюу 7.9 орчим жилээр хэтрээд байна. Тиймээс шүүхийн шийдвэрээр Х.Бат-Эрдэнийг 74 002 181 476 төгрөг төлүүлэхээр болоод байгаа юм. Х.Бат-Эрдэнэ “Монгол драй милк” ХХК-иа 2016 оны наймдугаар сарын 12-нд байгуулаад ердөө жилийн дараа Хөгжлийн банкнаас дээрх зээлийг авсан байдаг. Тус компанийг Л.Ганцэцэг 100 хувь эзэмшдэг. Хамт үүсгэн байгуулсан Э.Эрдэнэбилэг 2017 онд зээл авсны дараахан хувь эзэмшигчдийн жагсаалтаас хасагдаж, 2022 оноос хойш Л.Ганцэцэг эзэмших болсон. Х.Бат-Эрдэнэ уг зээлийг авахдаа 9.7 тэрбумаар үнэлэгдсэн үйлчилгээний үл хөдлөх нэгийг, 1.1 тэрбумаар үнэлсэн газар гурвыг, 34.6 тэрбумаар үнэлэгдсэн нүүрсний лиценз нэгийг, 500 саяар үнэлсэн тоосгоны лиценз нэгийг, 16.1 тэрбумын үнэтэй ИББХ тоног төхөөрөмж, нийт 63.1 тэрбумын үнэлгээтэй, зээлийн дүнгийн 74 хувьтай тэнцэх барьцаа хөрөнгийг тавьжээ. Гэсэн хэдий ч Хөгжлийн банк төлүүлэх гэж, Х.Бат-Эрдэнэ төлөлгүй гүрийх байдлаар 2019 оноос хойш “муур хулгана” болж, шүүх-шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх байгууллагын дунд асуудал нь бөмбөрсөөр өнөөг хүрсэн байх юм.
 
Хөгжлийн банкнаас зээлийг төлүүлэх, барьцаалсан нүүрсний лицензийг өр төлбөрт нь тооцож 2019 оны есдүгээр сарын 23-нд нэхэмжлэл гаргасан байна. Уг лиценз нь Дорнод аймгийн Баянтүмэн сумын нутаг дэвсгэрт байрладаг Хашаатын цавын хүрэн нүүрсний ордынх юм.
 
Үүнийг Хөгжлийн банк руу шилжүүлэх эсэх маргаан 2023 оны аравдугаар сарын 5 гэхэд дуусаж, “Лицензийг өр төлбөрт тооцон шилжүүлсүгэй” гэсэн гурван шатны шүүхийн эцсийн шийд гарчээ. Гэтэл 2021-2022 онд уг лицензийг барьцаалуулагч нь “Скай меридиан” ХХК-д “Меланж” ХХК-ийн лицензийг хоёр хуваагаад шилжүүлчихсэн байна. “Меланж” ХХК-ийн нэр дээрх ашиглалтын лицензтэй нүүрсний ордын борлуулалтаас зээлийн төлбөрт 58.4 төгрөгийг төлүүлэхээр 2022 онд дөрвөн талт гэрээ, хэлцлийг хийсэн байна. Гэвч талууд үүргээ биелүүлэлгүй уг гэрээ хэрэгжилгүй өнгөрчээ. Цаашлаад, 2025 оны нэгдүгээр сараас Хашаатын цавын хүрэн нүүрсний ордын уурхайн үнэлгээтэй маргаан эхэлж, шүүх хурал нь ирэх сарын 16-ны хүртэл хойшлоод байна. Улмаар, ШШГЕГ-аас 2024 онд шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх ажиллагааг эрчимжүүлж барьцааны дөрвөн тооны хөрөнгийг албан дуудлага худалдаагаар оруулжээ. Гэсэн ч борлогдоогүй байна. Эсвэл барьцаа хөрөнгийн “жинхэнэ эзэн” гарч ирээд дуудлага худалдааг хойшлуулах хүсэлт гаргаад гацаадаг байна. Гэхдээ 2026 оны тавдугаар сарын 6-нд дээрх лицензээс бусад барьцаа хөрөнгөд холбогдох шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх ажиллагаа явуулахаар болсон. Товчхондоо, “Алтай констракшн”-ийн захирал Х.Бат-Эрдэнийн 74 тэрбумын өрт төлбөрийн асуудлын шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх ажиллагаа удааширч, гол барьцаатай холбоотой маргаан үүссэн байдалтай байна. “Эрэл” ХХК-ийн захирал Б.Эрдэнэбат “Жилд 150 мянган м.куб бетон эдлэл буюу 5000 айлын орон сууц, түүнтэй дүйцэхүйц сургууль, цэцэрлэг, эмнэлэг, соёл-олон нийтийн барилга байгууламжийн хавтанг үйлдвэрлэх хүчин чадал бүхий үйлдвэр байгуулах “Байшин үйлдвэрлэх комбинат буюу БҮК-1” төсөл хэрэгжүүлье” гээд 2013 онд жилийн 8.76 хувийн хүүтэй 14 сая ам.долларыг найман жилийн хугацаатай, 2014 онд жилийн 7.81 хувийн хүүтэй 13 047 124 еврог таван жилийн хугацаатай, 2015 онд жилийн 8.76 хувийн хүүтэй есөн сая ам.долларыг долоон жилийн хугацаатайгаар тус тус “Эрэл” ХХК-ийнхаа нэр дээр зээлжээ. Өдгөө “Эрэл” ХХК-ийн захирал Б.Эрдэнэбаттай холбогдох 173 888 671 221 төгрөгийн зээл, хүүгийн төлбөрийн үлдэгдэл байна.
 
Зээлийн хугацаа нь хэтрээд 12 жил болж байгаа аж. Тэрээр 2017 оны долдугаар сарын 5-ныг хшртэл 718 856 ам.доллар, 7 565 евро, тухайн үеийн ханшаар нийт 1 253 667 776 төгрөг төлөөд дахиж төлөлт хийгээгүй байна.
 
Өдгөө “Эрэл” ХХК-ийн 100 хувийн хувьцаа эзэмшигч нь Д.Сэргэлэн, өдөр тутмын үйл ажиллагааг Э.Жаргалан удирдаж, бодлогын шийдвэрийг ТУЗ-ийн дарга Б.Эрдэнэбат гаргадаг. Төслийн хэрэгжилтийн талаарх мэдээллийг ухахад, “БҮК-1” үйлдвэр нь 2017 онд ашиглалтад орсон ч эргэлтийн хөрөнгөгүй, захиалгагүй учир зогсонги байдалд орсон. ЗГХЭГ-аас 2019 онд ажлын хэсэг гарч ажиллаад “67:33-аар хамтраад явъя” гэсэн санал гаргасан ч дэмжигдээгүй, мөн 2024 онд НЗДТГ-т “90:10-аар хамтаръя” гэдэг санал тавиад хүлээж аваагүй байна. Б.Эрдэнэбат барьцаанд 42.9 тэрбумаар үнэлсэн “БҮК-1” үйлдвэрийн үл хөдлөх хөрөнгө, газар тоног төхөөрөмж зэрэг таван зүйл тавьжээ. Гэвч энэ нь хангалтгүй бөгөөд маапаантай нь илэрчээ. Үйлдвэрийн гаднах түүхий эдийн агуулах, зам талбайн газрууд нь өөр банкны барьцаанд байдаг. “Барьцаа хөрөнгийг дуудлага худалдаанд оруулъя” гэсэн хүсэлтийг ШШГЕГ-т тавиад зохион байгуулсан ч хэн ч дуудлага худалдаанд оролцоогүй зэргээр Хөгжлийн банкнаас өр төлбөрийг барагдуулахаар ажиллаж байгаа ч тодорхой үр дүнд хүрээгүй л байна. Тус банкнаас 2020 оны аравдугаар сарын 16-нд 154.4 тэрбум, улмаар 2023 оын хоёрлугаар сарын 10, 2023 оны тавдугаар сарын 12, 2023 оны зургадугаар сарын 29 гэж хүү, алдагдал зэргээр нэхэмжлэлийн дүн өссөөр 173.9 тэрбум төгрөгт хүрчээ.
 
Ер нь бол, “Эрэл” ХХК-ийн захирал Б.Эрдэнэбатын өр төлбөрийн асуудал “Алтай констракшн” ХХК-ийн захирал Х.Бат-Эрдэнийнхтэй адилхан шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх ажиллагаа удааширч, гол барьцаатай холбоотой гацаа маргаан үүсээд байгаа аж.
 
Гэтэл тэдний Хөгжлийн банканд учруулсан өр төлбөрийн хохирлыг татвар төлөгчид нуруундаа үүрч байна. Тодруулбал, Хөгжлийн банкны чанаргүй, найдваргүй зээлийн хохирлыг эцсийн дүндээ Монгол Улсын төр буюу татвар төлөгч иргэд, аж ахуйн нэгжүүд хариуцаж төлдөг. Учир нь тус банк нь 100 хувь төрийн өмчит банк юм. Өөрөөр хэлбэл, Хөгжлийн банк гадаад зах зээлээс бонд болон зээл хэлбэрээр хөрөнгө татан төвлөрүүлдэг. Хэрэв зээл авсан хувийн компаниуд мөнгөө төлөхгүй чанаргүй зээл болговол гадаад өрийг Хөгжлийн банк өөрийн хөрөнгөөр, эсвэл Засгийн газар улсын төсвөөс төлж барагдуулдаг. Энэ нь иргэд, аж ахуйн нэгжүүдийн татварын мөнгөөр төлдөг. Тиймээс Х.Бат-Эрдэнийн 74 тэрбум, Б.Эрдэнэбатын 174 тэрбумын зээлийн хохирлыг татвар төлөгчдийн мөнгөөр төлж байгаа гэсэн үг. Гэтэл тэд энэ бүхнийг үл тоохын зэрэгцээ, хуулийг ч дэвсэлж байгаа нь хэн нэгэн, эсвэл ямар нэг “далдын хүч”-д найдаад явна уу гэлтэй. 
 
 
Б.ГАРЬД
Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин
]]> zulaa Tue, 22 Sep 2026 10:41:15 +0800 Дижитал хэлбэрт оруулсан монголын эртний ном судар ба сурвалж бичиг, соёлын бүтээлч бүтээгдэхүүний үзэсгэлэн Улаанбаатарт нээгдлээ http://nalaikh.nutag.mn/index.php?newsid=2913 http://nalaikh.nutag.mn/index.php?newsid=2913 Дижитал хэлбэрт оруулсан монголын эртний ном судар ба сурвалж бичиг, соёлын бүтээлч бүтээгдэхүүний үзэсгэлэн 2025 оны 12-р сарын 12-ны өдөр Монгол улсын Шинжлэх Ухаан Технологийн Их Сургуулийн Мэдээлэл, Холбооны Технологийн Сургуульд нээгдлээ. үзэсгэлэнд хиймэл оюун АI машин орчуулга, Жангар туулиар сэдэвлэсэн цуврал бүтээгдэхүүн, эртний ном судрын систэм, Монгол анагаах ухааны платфорум зэрэг ауулгын хүрээнд дэлгэн үзүүлж, тус сургуулийн багш оюутнуудын анхааралд хүрч, мөн өдрийн арга хэмжээнд дөрвөн зуу гаруй оюутан ирж оролцсон бөгөөд онцгойлон машин орчуулга, код солих, үсгийн залруулга, цахим толь бичиг, уламжлалт монгол үсэг ба кирилл үсгийг хөрвүүлэх  зэрэг технологи нь оюутнуудын анхаарлыг татаж, өөрийн хичээл сурлагад зориулан тухайн талбайд туршин хэрэглэсэн байлаа.
Монгол улсын ШУТИС-ийн Мэдээлэл, холбооны технологийн сургуулийн Эрдэмтэн нарийн бичгийн дарга Х. Загарзүсэм:
    —Монгол улсын ШУТИС-ийн харья 12 салбар сургууль байдгийн нэг нь Мэдээлэл, холбооны технологийн сургууль болно. Тус сургууль маань орчин үеийн хиймэл оюун ухаан, робот, дрон зэрэг 14 хөтөлбөрөөр, 3000 орчим оюутан 150 орчим багш ажилтныг хамруулж байна. Өнөөдрийн үйл ажиллагааг манай сургуульд анх зохион байгуулж буй нь Өвөр Монголын Их Сургууль болон Мэдээлэл, холбооны технологийн сургууль хоорондын хамтын ажиллагааг цаашид өргөжүүлэхэд ач холбогдол үзүүлэх болно. Хиймэл оюун ухаан, хуучны монгол ном судар, жангар зэргийг цахимаар таниулан харуулж, олон нийтэд хүргэсэн сайхан үйл ажиллагаа болсон байна гэжээ.
Өвөр Монголын “Оюун” мэдээлэл технологи үйлчилгээний ХХК -ийн Хувьсгалт:
—Тус үйл ажиллагааг дэмжин зохион байгуулж буйд маш баяртай байна. “Оюун” монгол хэлний мэдээлэл үйлчилгээний платфорум нь өдгөө маш өргөөнөөр хэрэглэгдэж буй болохоор өнөөдөр Монгол улсын их сургуулиудаар дэлгэн үзүүлж, мөн ч эртний ном судрыг АI машин орчуулгаар харуулсан төдийгүй монгол эм эмнэлгийн түүх зэргийг танилцуулж, юутан залуусыг сонирхлыг татаж, цаашид бидний технологи үйлчилгээ та бүхэнд улам их тус нэмэр болоосой хэмээн хичээн ажиллаж байгаа юм гэжээ. 
Тус арга хэмжээг Өөвөр Монголын Өдрийн Сониноос голчлан зохион байгуулж, Өвөр Монголын “Оюун” Мэдээлэл Технологи үйлчилгээний ХХК дэмжин ажиллаж байна. Мөн үэзсгэлэнг ирэх хэд хоногт Монгол улсын их сургуулиуд болон эмнэлгийн газруудаар энэ сарын 12-18-нд нийт тав удаа үзэсгэлэн зохиоин байгуулах болно. 
   Энэ хугацаанд “Монгол дахь Хятадын аж ахуйн нэгжүүдтэй танилцья” Хятад Монголын хамтарсан сурвалжилга нь тус үзэсгэлэнтэй Монгол улсын Улаанбаатар хотноо зэрэг зохион байгуулагдаж байна.
Зохиогч: Юэ Ин, Хан Хуншя, Б.Хайраа, Хай Лиянь, Үйлс, Фү Гэнь
Найруулагч: Д.МӨЧИР
Эх сурвалж : Солонго Мэдээллийн Төв

]]> zulaa Tue, 08 Sep 2026 17:13:52 +0800 13 аймгийн баяр наадмыг урагшлуулж, зохион байгуулна http://nalaikh.nutag.mn/index.php?newsid=2843 http://nalaikh.nutag.mn/index.php?newsid=2843
Засгийн Газрын хуралдаанаар "Дэлхийн адууны өдөр"-тэй холбогдуулан 13 аймгийн наадмын хуваарийг шинэчлэн тогтоол гаргасан байна. Тодруулбал, Үндэсний их баяр наадмын тухай хуулийн 5 дугаар зүйлийн 5.3 дахь хэсэгт заасныг үндэслэн Монгол Улсын Засгийн газрын 2026 оны зургадугаар сарын 10-ны өдрийн 245 дугаар тогтоолоор нийт 13 аймгийн наадмын товыг шинэчлэн баталсан байна.
Уг шийдвэрийн дагуу Дэлхийн адууны өдрийг тэмдэглэн өнгөрүүлэх үйл ажиллагаатай холбогдуулан Архангай, Булган, Говь-Алтай, Говьсүмбэр, Дархан-Уул, Дорнод, Өвөрхангай, Өмнөговь, Сэлэнгэ, Төв, Хөвсгөл болон Хэнтий зэрэг 12 аймгийн баяр наадмыг 2026 оны долдугаар сарын 8, 9-ний өдрүүдэд зохион байгуулахаар товложээ.
Харин Дорноговь аймгийн баяр наадмыг ирэх долдугаар сарын 6, 7-ны өдрүүдэд түрүүлж тэмдэглэхээр тус тогтоолд тусгасан байна.
Дашрамд дурдахад, НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблейн 79 дүгээр чуулганы 2025 оны зургадугаар сарын 03-ны өдрийн хуралдаанаар Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн санаачилсан “Дэлхийн адууны өдрийн тухай” тогтоолыг хэлэлцэж жил бүрийн долдугаар сарын 11-ний өдөр Дэлхийн адууны өдрийг тэмдэглэн өнгөрүүлж байх тухай тогтоолыг баталсан байдаг. Энэ жилийн “Дэлхийн адууны өдөр-2026” арга хэмжээ нь өнцөг булан бүрээс оролцох морин холбоод, морин заслын төвүүд, төрийн байгууллагууд, бодлого боловсруулагчид, мэргэжилтнүүдийн оролцоотойгоор энэхүү арга хэмжээ нь улс хоорондын бодлогын уялдаа холбоог сайжруулах, сайн туршлага хуваалцах, адууны өв соёл, морин спорт, морин заслын хөгжлийг дэмжих, дэлхийн хэмжээнд хамтын ажиллагааг гүнзгийрүүлэх зэрэг ач холбогдол бүхий  олон улсын платформ болж ажиллах юм.
]]> zulaa Wed, 24 Jun 2026 17:28:15 +0800 Малчны тухай хуулийн хэрэгжилтийг дүгнэх ерөнхий хяналтын сонсгол болно http://nalaikh.nutag.mn/index.php?newsid=2840 http://nalaikh.nutag.mn/index.php?newsid=2840
УИХ-ын Байгаль орчин, хүнс, хөдөө аж ахуйн байнгын хорооноос “Малчны тухай хуулийн хэрэгжилтийг дүгнэх, хууль тогтоомжийг хэрэгжүүлэх чиг үүрэг бүхий байгууллага, түүний удирдах албан тушаалтны үйл ажиллагаанд хяналт тавих, үнэлэх’’ сэдвээр Ерөнхий хяналтын сонсголыг 2026 оны 06 дугаар сарын 23, 24-ний өдрүүдэд Төрийн ордонд зохион байгуулах гэж байна. 
Малчны эрх зүйн байдлыг тодорхойлж, түүний ажиллах, амьдрах, мэдлэг боловсролоо дээшлүүлэх, үйлдвэрлэл эрхлэх таатай нөхцөлийг бүрдүүлж, байгалийн чадамжид нийцсэн, өрсөлдөх чадвартай мал аж ахуйг хөгжүүлэх зорилт бүхий Малчны тухай хуулийг УИХ 2024 оны 6 дугаар сарын 05-ны өдөр баталсан. УИХ-ын гишүүдийг орон нутагт ажиллах үеэр малчдаас дээрх хуулийн хэрэгжилттэй холбоотой санал олон гарч, төрөөс баримталж байгаа бодлогын хэрэгжилт, үр дүнд анхаарал хандуулахыг хүсэж байгаа тул УИХ-ын Байгаль орчин, хүнс, хөдөө аж ахуйн байнгын хороо ерөнхий хяналтын сонсгол зохион байгуулахаар шийдвэрлэсэн байна.
Энэхүү ерөнхий хяналтын сонсголд Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн, Боловсролын, Эрүүл мэндийн, Гэр бүл, хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын сайд болон Монголбанк тэргүүтэй холбогдох төрийн байгууллагуудын удирдлага, төлөөлөл оролцож Малчны тухай хуулийн хэрэгжилтийг хангахтай холбоотой мэдээллүүд танилцуулна.
Малчны хүүхдийг сургуульд сургах, малчны мэдлэгийг дээшлүүлэх, хөгжлийг дэмжих төсөл, хөтөлбөр хэрэгжүүлэх, үйл ажиллагаанд цахим шилжилт нэвтрүүлэх, бүтээмжийг дэмжих, нийгмийн даатгалын шимтгэл төлөлтийн талаарх зохицуулалт болон Малчны хөгжлийн сангийн асуудал, эдгээрийн санхүүжилтийн талаар ерөнхий хяналтын сонсголын үеэр хэлэлцэж, холбогдох албан тушаалтан, байгууллагуудын тайлан, илтгэлийг сонсож, холбогдох лавлагаа, мэдээллийг нээлттэй авах боломжтой.
Малчны тухай хууль хэрэгжээд хоёр жил болж байгаа хэдий ч хуулийг дагалдан батлагдах ёстой 11 журмын ердөө хоёр нь л батлагдаад байгаа юм. Тухайлбал, нийгмийн даатгалын нөхөн төлөлтийн асуудал холбогдох журам батлагдаагүйгээс хэрэгжих хугацаатай холбоотой маргаан үүсээд байгаа аж. Ерөнхий хяналтын сонсголоор энэ мэт олон асуудлыг нээлттэй ярилцах юм.
Малчнаар 10-аас доошгүй жил тасралтгүй ажилласан малчны нэг хүүхдийг мал аж ахуй, тэжээл, бэлчээр судлалын чиглэлийн мэргэжлээр төрийн өмчийн дээд боловсролын сургалтын байгууллагад үнэ төлбөргүй суралцуулах зохицуулалтыг хуульчилсан. Үүнд малын эмч, эм зүйч гэх зэрэг мал аж ахуйн чиглэлээрх бусад мэргэжлийг оруулаагүйгээс өнгөрсөн хичээлийн жилээс эхэлсэн энэхүү зохицуулалтын хүрээнд ердөө 50 оюутан суралцаж байгаа аж.
Ерөнхий хяналтын сонсголоор хуулийн дээрх зохицуулалтын талаарх нөхцөл байдал, шаардлагын талаар сонсож, өргөжүүлэх шаардлага, хамрах хүрээг нэмэгдүүлэх талаар хэлэлцэх юм байна.
Малчны тухай хуулийн “… малчдын амьдрах орчин нөхцөлийг сайжруулах зорилгоор орон сууцны ипотекийн зээлийн хөтөлбөрт хамруулах, зээлийн хөнгөлөлт үзүүлэх” зохицуулалтын хүрээнд ердөө хоёр малчин ипотекийн зээлд хамрагджээ. Энэ мэт малчдыг дэмжих, боломж олгох 7-8 төрлийн арга хэмжээний хэрэгжилтийн нөхцөл байдал, тулгамдаж буй асуудал, хэрэгжилтийг хангах гарц шийдлийн талаар нээлттэй ярилцахаар төлөвлөжээ гэж Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн яамнаас мэдээллээ.
]]> zulaa Tue, 23 Jun 2026 18:30:18 +0800 Ормузын хоолойг минагүйжүүлэхэд 50 хоног шаардагдана http://nalaikh.nutag.mn/index.php?newsid=2839 http://nalaikh.nutag.mn/index.php?newsid=2839
Ормузын хоолойг минагүйжүүлж, хөлөг онгоцнуудын хөдөлгөөний аюулгүй байдлыг хангахад 40-50 хоног шаардагдана гэж Ройтерс агентлаг эх сурвалж дурдан мэдээлжээ.
Үүний дараа даатгалын компани, хөлөг онгоцны оператор болон газрын тосны компаниуд тус бүсийг хөлөг онгоц зорчиход аюулгүй гэж үзнэ. Орчин үеийн дрон болон уламжлалт мина хайгч төхөөрөмжүүдийг ашиглан хэрэгжүүлэх эл ажиллагаа үргэлжлэх хэдэн долоон хоногт олон сая баррель газрын тосны нийлүүлэлт саатаж магадгүй гэж Ройтерс агентлаг онцолжээ.
Үүнээс өмнө АНУ, Иран, зуучлагчийн үүрэг гүйцэтгэж буй Пакистаны албан ёсны төлөөлөгчид Вашингтон, Тегеран харилцан ойлголцлын санамж бичиг байгуулахаар тохиролцсон тухай мэдээлсэн билээ. Баримт бичигт энэ сарын 19-нд Женев хотноо гарын үсэг зурхаар төлөвлөж байна.
Ираны гадаад хэргийн дэд сайд Казем Гарибабадийн мэдээлснээр, 60 хоногийн эвлэрлийн хугацаанд талууд Ираны цөмийн хөтөлбөр зэрэг асуудлыг хэлэлцэнэ. Энэ сарын 15-аас АНУ-ын зүгээс Ираны бүслэлтийг зогсоож, Ливаныг оруулан бүх фронт дээр галыг даруй зогсоохоор тохиролцсон байна.
Энэхүү мэдэгдлийн дараа Олон улсын далайн байгууллагын ерөнхий нарийн бичгийн дарга Арсенио Домингес Персийн буланд гацаад буй олон мянган далайчныг нүүлгэн шилжүүлэх ажиллагааг эхлүүлэхэд бэлэн буйгаа илэрхийлжээ. Гэхдээ энэхүү ажиллагааг хэрэгжүүлэхэд аюулгүй байдлын тодорхой баталгаануудыг хангахад цаг хугацаа шаардагдана гэжээ.
]]> zulaa Fri, 19 Jun 2026 14:34:59 +0800 Транс тосны хяналтын тухай хуультай болох нийтийн өргөдөл гаргажээ http://nalaikh.nutag.mn/index.php?newsid=2838 http://nalaikh.nutag.mn/index.php?newsid=2838
УИХ-ын D-Parliament цахим платформд иргэн Жазагийн Амарсанаа Транс тосны тухай хуультай болон санаачилга гаргаж, нийтийн өргөдөл гаргажээ.  Уг өргөдөлд иргэдийн санал авах хугацаа 2026 оны 5-р сарын 30-ны өдөр эхэлсэн бөгөөд 30 хоногийн хугацаанд 100 мянган иргэний санал авбал уг асуудлыг УИХ-аар хэлэлцэх эрх зүйн зохицуулалттай. 6-р сарын 8-ны 10.30 цагийн байдлаар 4628 иргэн дэмжиж, санал өгөөд байна.

Иргэн, эмч Ж.Амарсанаа Транс тосны тухай хуультай болох талаар гаргасан өргөдөл болон санаачилга гаргах болсон талаараа дараах тайлбар оруулсан байна.
Өргөдөлд,

Сүүлийн жилүүдэд зүрх судасны өвчин, таргалалт, чихрийн шижин, бодисын солилцооны эмгэг, цусны даралт ихсэх зэрэг өвчлөл Монгол Улсад эрчимтэй нэмэгдэж байгаа нь хүнсний аюулгүй байдал, тэр дундаа үйлдвэрийн аргаар боловсруулсан хүнсний бүтээгдэхүүн дэх транс тосны хэрэглээтэй шууд холбоотой талаар олон улсын судалгаанууд тогтоосон байна.

Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллагаас транс тосыг хүн төрөлхтний эрүүл мэндэд аюултай хүнсний найрлага гэж үзэн улс орнуудад хууль эрх зүйн зохицуулалт хийхийг зөвлөсөн бөгөөд олон улс транс тосны агууламжийг хязгаарлах, бүрэн хориглох бодлого хэрэгжүүлж эхлээд байна.

Гэтэл Монгол Улсад:
  • Транс тосны хэрэглээний хяналт хангалтгүй
  • Хүнсний бүтээгдэхүүний шошго тодорхойгүй
  • Импортын болон дотоодын үйлдвэрлэлийн бүтээгдэхүүнд тавих хяналт сул
  • Иргэд транс тосны хор нөлөөний талаар хангалттай мэдлэг, мээлэлгүй байгаа нь нийтийн эрүүл мэндэд ноцтой эрсдэл үүсгэж байна.
Иймд иргэдийн эрүүл мэндийг хамгаалах, урьдчилан сэргийлэх бодлогыг хэрэгжүүлэх зорилгоор дараах асуудлыг хууль эрх зүйн түвшинд яаралтай шийдвэрлэж өгөхийг хүсэж байна.

Үүнд, Транс тосны хяналтын тухай бие даасан хууль батлах Хүнсний бүтээгдэхүүн дэх үйлдвэрийн транс тосны дээд хэмжээг тогтоох Бүтээгдэхүүний шошгон дээр транс тосны агууламжийг заавал тэмдэглэх Сургууль, цэцэрлэг, эмнэлэг зэрэг байгууллагуудад транс тос агуулсан бүтээгдэхүүний хэрэглээг хязгаарлах Импортын болон үйлдвэрлэлийн хүнсний бүтээгдэхүүнд тогтмол хяналт тавих Иргэдэд чиглэсэн нийгмийн эрүүл мэндийн мэдээлэл, сэрэмжлүүлгийг тогтмол хүргэх Эрүүл хүнсний хэрэглээг дэмжсэн бодлого хэрэгжүүлэх Энэхүү асуудал нь зөвхөн нэг хүний бус нийт хүн амын эрүүл мэнд, ирээдүй хойч үеийн амьдралын чанарт хамаарах тул дээрх саналыг дэмжин “Транс тосны хяналтын тухай” хуулийг батлан хэрэгжүүлэхийг хүсэж байна гэжээ.

Та Транс тосны хяналтын тухай хуультай болох тухай нийтийн өргөдлийг дэмжиж байвал ЭНД дарна уу.
]]> zulaa Tue, 16 Jun 2026 19:57:34 +0800 Үндэсний баяр наадмын тухай хуулинд өөрчлөлт оруулах нь зөв үү?! http://nalaikh.nutag.mn/index.php?newsid=2837 http://nalaikh.nutag.mn/index.php?newsid=2837

Дэлхийд ганцхан монгол наадмын тухай хуулиа өөрчлөл талаар хэлэлцээд эхэллээ.
Угтаа дэлхийд ганцхан хэмээн гайхагддаг наадмынхаа хуулинд өөрчлөлт оруулахын тухайд биш цаашдаа өргөжүүлэн тэлэх үүсэл хөгжлийн өв тэгш авч үлдэн ирээдүй хойчдээ өвлүүлэх томоохон соёлын нэг. Гэтэл гадаад улсад баяр наадам зохион байгуулагдахад ч бөхийн цол өгдөг болно гэх хуулийн төслийг УИХ-ын гишүүн О.Амгаланбаатар тэргүүтэй улс төрчид өргөн барьж өчигдөр байнгын хорооны хуралдаанаар хэлэлцэгдэв. Харин түүний эл хууль дэмжигдээгүй унасан юм.
Тэгвэл П.Сайнзориг тэргүүтэй хэсэг гишүүдийн өргөн барьсан хууль дэмжигдлээ. Энэхүү хууль нь мөн л баяр наадмын тухай хуулинд өөрчлөлт оруулах юм. 
Өөрөөр хэлбэл, хоёр гишүүний өргөн барьсан хуулийн заалтууд ихээхэн ялгаатай байлаа. Тодруулбал, О.Амгаланбаатарын санаачилсан хуулийн төсөлд:
  • Гадаадад улсад амьдарч буй Монголчуудын дунд наадам хийж цол олгох
  • Наадмаар 10 хоног амардаг болох
  • Наадам үзэгчдийн дунд наадам зохион байгуулах гэх зэрэг олон заалттай байсан.
Харин П.Сайнзоригийн санаачилсан хуулийн төсөлд:
  • Их Монгол Улсын 820 жилийн тэгш ойг тэмдэглэх - 17 бөхөд улсын цол нөхөж олгох өөрчлөлт тусгасан юм. төсөлд Их Монгол Улс байгуулагдсаны тэгш ой тохиох жилүүдэд 1024 бөхийн барилдаан зохион байгуулах асуудлыг Монгол Улсын төрийн тэргүүн, Монголын ард түмний эв нэгдлийг илэрхийлэгч Ерөнхийлөгч тухай бүр шийдвэрлэдэг байх,улмаар Үндэсний их баяр наадмын тухай хуулийн 9 дүгээр зүйлийн 9.5 дахь хэсэгт аймгийн наадамд зургаа давсан бөхөд “аймгийн харцага” цол олгох асуудал орхигдсон байгааг нэмж оруулах зохицуулалтыг тусгажээ.
Ер нь баяр наадмын хуулиндаа өөрчлөлт оруулах нь зөв үү?! 

]]> zulaa Thu, 11 Jun 2026 10:31:25 +0800 Энхийг сахиулагч Б.Лхагважав: Байнгын шахуу буудалцаан дунд амьдардаг оронд үүрэг гүйцэтгэх нь мэргэжлийн ур чадвар, сэтгэл зүй, бие махбодын бэлэн байдлыг маш их шаарддаг http://nalaikh.nutag.mn/index.php?newsid=2836 http://nalaikh.nutag.mn/index.php?newsid=2836
Манай улс 2002 онд Бүгд Найрамдах Ардчилсан Конго улсад анхны хоёр цэргийн ажиглагчаа илгээсэн. Тэр цагаас хойш өнөөг хүртэл давхардсан тоогоор 23 мянга гаруй цэргийн алба хаагч энхийг дэмжих ажиллагаанд оролцжээ. Бид БНӨСУ-д Энхийг дэмжих ажиллагаанд үүрэг гүйцэтгэсэн 14 дүгээр ээлжийн цэргийн багт Төлөвлөлтийн офицероор үүрэг гүйцэтгэсэн энхийг сахиулагч Б.Лхагважавтай ярилцлаа.
-Энхийг дэмжих ажиллагаанд хэзээ явахаар шийдвэр гаргасан бэ?
-Миний бие 2024-2025 онд БНӨСУ-д үүрэг гүйцэтгэсэн. Би 2024 он гаргаад өөртөө зорилго тавьсан. Мэргэжлийн цэргийн хүн юм чинь энхийг дэмжих ажиллагаанд үүрэг гүйцэтгэж цэргийн ур чадвар, туршлага, дадлагаа ахиулах зорилго тээж, эхний сараасаа өөрийгөө ажиллагааны сонгон шалгаруулалтад бэлдсэн. Биеийн тамир, эрүүл мэнд, сэтгэл зүйгээ хангаж эхэлсэн. Тэгээд сонгон шалгаруулалтад тэнцэж, ажиллагааны өмнөх бэлтгэлдээ гарсан даа.
-Үүрэг гүйцэтгэхээс өмнөх ажиллагааны бэлтгэл их чанга даваа гэж ярьдаг?
-Ер нь бол ажиллагааны өмнөх бэлтгэл дээр бид газар орон дээр гүйцэтгэх үүрэг гүйцэтгэлийнхээ бэлтгэлийг урьдчилан бүрэн хангаж байна гэсэн үг. Энэ бэлтгэл дээр цэргийн алба хаагчид өөрийн мэргэжлийн ур чадвараа чадваржуулж авдаг. Зэвсэгт хүчин байхгүй бол эх орон байхгүй. Монгол Улсын үндэсний аюулгүй байдал Батлан хамгаалах салбар, Зэвсэгт хүчинтэй шууд холбоотой байдаг. Тийм ч учраас энэ салбарт ажиллаж байгаа офицер, ахлагч бид мэргэжлийн, мэргэшсэн байх учиртай. Тиймээс энэ бэлтгэл дээр хүн нэг бүр хичээдэг болов уу. Тухайлбал, Энхийг дэмжих ажиллагааны өмнөх бэлтгэлийн үеэр 30 км-ийн маршийг 30 кг ачаа үүрч 3-4 удаа үйлддэг. Энэ нь цэргийн алба хаагчдын тэсвэр тэвчээр, сургалт бэлтгэлийг шалгасан амаргүй даваа байдаг. Энэ мэтээр бид ажиллагааны өмнөх бэлтгэлээ сайн хангаж, үүрэг гүйцэтгэхэд бэлэн болж бэлтгэгддэг.
-Тухайн газар оронд та бүхний гүйцэтгэх үүргийн талаар тодруулбал?
-НҮБ-ын мандатад заасан үүргүүд байдаг. Хамгийн гол үүрэг бол энгийн иргэдийг хамгаалах, аюулгүй байдлыг хангах, мөн НҮБ-ын ажилтнуудыг хамгаалах, эд хөрөнгийг хамгаалах, хүмүүнлэгийн ажлуудыг явахад дэмжлэг үзүүлэх гэсэн гол үүргүүдээ бид биелүүлдэг. Бидний өдөр тутмын үүрэг бол байнгын эргүүл цувааны үйл ажиллагааг явуулах юм. Ингэснээрээ орон нутгийн иргэд маань НҮБбиднийг хамгаалж байгаа юм байна. НҮБэнд байгаа юм байна гэсэн итгэл үнэмшлийг тэдэнд өгч байдаг
Алба хаагчид өнгөрсөн нэг жилийн хугацаанд Бүгд Найрамдах Өмнөд Судан Улсын энгийн иргэдийг хамгаалах, НҮБ-ын бааз, ажилчдын аюулгүй байдлыг хангах, хүмүүнлэгийн байгууллагын үйл ажиллагаанд дэмжлэг үзүүлэх зэрэг үүргээ цагийн тогтворгүй байдал, цаг агаарын хүнд нөхцөлд амжилттай гүйцэтгэсэн.Үүрэг гүйцэтгэх хугацаанд Монгол Улсаас НҮБ-ын дэргэд суух байнгын төлөөлөгч Н.Анхбаяр, цэргийн зөвлөх бригадын генерал Г.Болор, мөн Батлан хамгаалахын сайд асан С.Бямбацогт, ЗХЖШ-ын дарга тэргүүтэй ажлын хэсэг ажиллагааны газар оронд ирж, цэргийн багийн үүрэг гүйцэтгэлтэй танилцаж байсан.
-Танай цэргийн багийн ээлжин дээр зэвсэгт мөргөлдөөн болсон гэж сонссон?
-Тухайн оны 4,5 дугаар сар манай цэргийн багийнхны хувьд их ачаалалтай, бас хүнд гэж хэлж болох сарууд байсан. Тухайн нутаг оронд цагийн байдал тогтворгүй болсон. Монгол Улсын батальон нийт таван байрлалд бие даан үүрэг гүйцэтгэдэг. Үүний нэг болох Абьемном сууринд Сүбээдэй түр ажиллагааны баазад үүрэг гүйцэтгэж буй манай бие бүрэлдэхүүний ойр орчимд хоёр аймгуудын хооронд малын хулгайнаас үүдэлтэй зэвсэгт мөргөлдөөн 4 дүгээр сард гарч эхэлсэн. Энэ мөргөлдөөнөөс үүдэлтэй олон арван хүний амь эрсэдсэн. Иймээс орон нутгийн удирдлага, энгийн иргэд НҮБ руу хандаж, манай хариуцлагын бүс дэх алба хаагчдаас тусламж хүсч ирсэн. Мөргөлдөөн ойролцоогоор 10-аад хоног үргэлжилсэн. “Зэвсэгт мөргөлдөөн боллоо. Буун дуу гарлаа” гэсэн мэдээгээр манай Монбаттын захирагчийн шийдвэрээр штабын даргаар ахлуулсан хүч нэмэгдүүлсэн бүлгийг томилгоожуулж хүч нэмэгдүүлсэн. Юнити мужид болсон энэ зэвсэгт мөргөлдөөний үеэр хүч нэмэгдүүлж очсон бүлэг маань энгийн иргэдийг түр хамгаалах хэсэг буюу байрыг байгуулаад тэндээ 1500 орчим иргэн, НҮБ-ын ажилчдыг бүрэн хамгаалалтад авч ажилласан. Энэ үед өмнөд хэсгийн удирдлага, орон нутгийн удирдлага, НҮБ-ын хүчний командлалын удирдлагатай байнгын холбоотой, байнгын үүрэг чиглэл авч ажиллаж байсан. Мөн давхар Монгол Улсынхаа Батлан хамгаалах салбар, Зэвсэгт хүчнийхээ дээд удирдлагуудад авч хэрэгжүүлсэн арга хэмжээ, мэдээллээ шуурхай хүргэж ажиллаж байсан.
-Энэ мөргөлдөөн малын хулгайнаас үүдэлтэй гэж байна. Энгийн иргэдийг бодохгүйгээр зэвсэгт мөргөлдөөн болж байна гэдэг нь харамсалтай юм?
-Энэ бол дотоодын зөрчил.Омог хоорондын зөрчил байсан. Абьемном суурингийн иргэд өөрийн газар нутагт малаа маллаад явж байхад нь Маяом аймгийн иргэд ирээд малыг нь эхлээд дээрэмдсэн байгаа юм. Дээрэмдүүлсэн хүүхдүүд буцаж гэртээ ирээд томчууддаа хэлсэн. Ингээд Маяом руу очоод ганц нэг хүнийг хороосон юм билээ. Тэгээд өс хонзонгийн сэдэлтэйгээр маргааш нь Абьемном руу дайраад замдаа тааралдсан юм бүхнийг нь сүйтгэж шатаагаад, хүмүүсийг буудаад зэвсэгт мөргөлдөөн эхэлсэн. Үүнээс үүдээд энэ суурин буцаад хөл дээрээ босоход урт хугацаа зарцуулсан байдаг. Бид тэнд тайван байдлыг хангаж ажилладаг байсан болохоор нутгийн удирдлагууд болон энгийн иргэд нь манай батальоныхныг хүндэлж найрсгаар хандаж талархал хэлдэг байсан. Би ч гэсэн цувааны хамгаалалтад явж байхад монгол цэргүүдийг хүндэлж байнга сайхан үгс хэлж байхыг сонсож явлаа. Монголчууд байгаа цагт их тайван, энх тайван байна гэж тэд итгэж найдаж явдаг хүмүүс. Тэр ч утгаараа тайван бус тогтворгүй цагийн байдал үүсэнгүүт хамгийн түрүүнд манай батальонд хандаж, энгийн иргэд аврал гуйгаад ирдэг. Тэр үед манай энхийг сахиулагчид түргэн шуурхай ажиллаж, соргогоор аливаад хандаж, энгийн иргэдийг аюулгүй байдалд хамгаалалтад авсан даа.
-Ийм зэвсэгт мөргөлдөөнүүд гэнэт болдог уу?
-Тийм. Энэ зэвсэгт мөргөлдөөн бол эртнээс төлөвлөсөн биш, малын хулгайнаас үүдэлтэй учраас гэнэт л үйл явдал нь өрнөж байгаа юм. Нэг өглөө босоод ирэхэд л ийм болсон. Бид бүх баазуудтайгаа 24 цагаар холбоотой байдаг.Тэндээсээ үүрэг гүйцэтгэлийн мэдээлэл, цагийн байдлын мэдээлэл тогтмол авч ажилладаг. Гэнэт л нэг өглөө Сүбээдэй баазаас “Энд ийм буун дуу гарлаа”, “Буудалцаан болж байна”, “Энгийн иргэд нүдэн дээр нэгнийгээ буудаад яваад байна” гэсэн мэдээлэл ирсэн. Үүний дагуу секторын командлагчаас үүрэг аваад батальоны удирдлага шуурхай арга хэмжээ авч, чиглүүлээд хурдтайгаар бид ажилласан.
Тэнд ямар ч хамаагүй албан бус шалганууд байж байдаг. Тэр хүмүүс НҮБ-ын ажилтнууд, энгийн иргэдэд өс хонзонгоор халдах, довтлох орчин нөхцөлийг гаргах боломжтой байдаг. Ер нь тэнд нэг минут сонор сэрэмжээ алдаж болохгүй, байнгын л 360 хяналтан дотор үүргээ гүйцэтгэж байдаг. Хаанаас, хэзээ, хэн халдахыг эс мэднэ. Тиймээс маш эрсдэлтэй, хариуцлагатай албанд монгол цэргүүд үүрэг гүйцэтгэдэг. Бидний үүрэг гүйцэтгэх үед мөн 5 дугаар сард хойд Суданаас дүрвэгсэд олноор орж ирсэн үйл явдал болсон. Бид тэдний аюулгүй байдлыг нь ханган, 800 орчим дүрвэгч бүхий цувааны хамгаалалтыг өндөр түвшинд зохион байгуулсныг одоо эргээд ярихад бас том ажил байсныг дурдмаар байна.
-Яагаад дотооддоо зөрчил, мөргөлдөөнүүд гараад байна вэ?
-Ер нь зөрчилдөөний шалтгаан гэх юм уу даа. Аль омог нь Засгийн газрын эрхийг гартаа барих вэ гэдгээс үүдэлтэй байдаг гэж хэлж болно. Үүнээс үүдэлтэйгээр удирдлага гартаа авах зорилгоор хоорондоо зөрчилдөж байгаа. Үүнээс гадна ядуу буурай орон, тэнд ямар ч хөгжил байхгүй, иргэд дотроо эв нэгдэлгүй зөрчилдөөд ирэх юм бол улс орон ямар амархан сүйрч болдгийг шууд харж болно. Тэгэхээр эндээс бид хоорондын эв нэгдэл гэдэг ямар чухал юм бэ гэдгийг хараад ойлгоно. Хоорондоо эв нэгдэлгүй, хөгжилгүй байдлаас болоод хоорондоо зөрчилдөж байгаа юм. Дээр нь өлсгөлөнд нэрвэгдсэн газар орон. Малын хулгай гэдэг бол хоолоо олж идэхийн төлөөх л тэмцэл. Иймэрхүү байдлаас болж тэнд зөрчил мөргөлдөөнүүд гарч байдаг.
-Энгийн иргэд нь чөлөөтэй буу зэвсэг бариад явж байдаг юм уу?
-Тэнд хууль бус зэвсгийн наймаа явагдаж байдаг. Хууль бусаар зэвсэг олж аваад өөрсдөө эзэмшдэг. Мөнгөтэй л бол хэн ч, хаанаас галт зэвсэг худалдаж авах боломжтой. Энэ нь нэг талаар хэвийн харагдах хэрнээ хууль бус. Орон нутгийн иргэд нь хаа ч явсан хүн болгон шахуу буутай явж байдаг. Бүр сургуулийн насны хүүхэд хүртэл автомат үүрчихсэн малаа хариулаад, эсвэл гудамжаар явж байдаг. Тэнд ямар үед гал нээх вэ, ямар нөхцөлд буугаа дүрмийн дагуу ашиглах вэ гэсэн мэдлэг огт байхгүй хэрнээ амиа хамгаалах үүднээс барьчихсан явж байдаг гэж хэлж болох юм. Тэдгээр хүмүүс НҮБ-ын алба хаагчид болон ер нь хэн ч бай өөдөөс нь гал нээх эрсдэл бий гэсэн үг. Ийм эрсдэлтэй газар оронд энхийг сахиулагчид өдөр тутамдаа үүрэг гүйцэтгэнэ.
-Засгийн газраас нь энэхүү байдал дээр хяналт тавьдаг юм болов уу?
-Биднийг үүрэг гүйцэтгэх үед буюу нөгөө зэвсэгт мөргөлдөөний дараагаар Засгийн газраас нь хууль бус зэвсэг эзэмшиж байгаа иргэдийг зэвсгээ хураалгах ажиллагааг эхлүүлсэн. Ерөнхийдөө гурван үе шатаар хураах ажиллагаа явагдсан. Эхнийх нь аймаг, сумдын иргэдийг сайн дураар өөрсдийн хүсэл сонирхлоор зэвсгээ хураалгах ажлыг эхлүүлсэн. Зэвсгээ хураалгаснаар ямар нэг зөрчил, мөргөлдөөн болохгүй. Та бүхний аюулгүй байдлыг хамгаална гэж ухуулж байсан. Дараа нь сектор, бүс нутгийн хэмжээнд явагдсан. Сайн дураар зэвсгээ хураалгахгүй бол хүчээр хураана гэсэн ажлыг явуулсан. Манай батальонаас энэ үйл ажиллагааны аюулгүй байдлыг бас хангаж ажиллаж байсан.
-Тэнд дээрх зөрчил, мөргөлдөөнийг олон бүлэглэлүүд гаргадаг уу?
-Өмнөд Суданд хоёр бүлэглэл байдаг л даа. Хоёр нам гэсэн үг. Хоёр нам хоорондоо өрсөлддөг.Энэ нь энхийн биш, зэвсэгт мөргөлдөөн байдлаар өөрсдийн байр сууриа илэрхийлдэг. Хоёр намын тогтолцоо л өрсөлддөг. Хэн нь Засгийн газраа барих вэ, удирдах вэ гэдэг дээр үйл ажиллагаа явагддаг. Өөрсдийнх нь өрсөлдөөнд энгийн иргэд нэрвэгдэж үрэгдэж байдаг. Энэ бүхнээс хараад дүгнэхэд, хоорондоо эв нэгдэлгүй байхын хор уршгийг л энэ улс харуулж байгаа гэж бодож байна. Энэхүү улс 2001 онд тусгаар тогтнолоо зарласан хамгийн залуу улс. Байгалийн баялагтай ч улс орондоо ашиглаж чадаагүй, энгийн иргэд нь туйлдаж ядуурсан, өрөвдөлтэй улс орон. Зэвсэгт мөргөлдөөний үед энгийн иргэдийн гэдсийг хүүлээд орхисон зэрлэг балмад, нүд халтирам хэцүү дүр зургийг хүртэл хардаг. Монголд бид аюулгүй байдалдаа, цаг үеийн тогтворгүй байдалд санаа зовдоггүй. Харин амь амьдрал, ажил үйлс, ар гэр, хамт олон, өнөөдөр ба ирээдүйг төлөвлөж төсөөлж амар тайван амьдарч байна. Гэтэл зэвсэгт мөргөлдөөнөөс үүдэлтэй байнгын шахуу буудалцаан дунд амьдардаг оронд үүрэг гүйцэтгэх нь мэргэжлийн ур чадвар, сэтгэл зүй, бие махбодын бэлэн байдлыг маш их шаардаж байдаг. Ганц өдөр биш, нэг жилийн хугацаанд тэнд үүрэг гүйцэтгэж байна. Нэг жил гэдэг бол маш богино хугацаа хэрнээ урт, урт хэрнээ богино хугацаа байдаг юм билээ.
-Энхийн үйлсэд хамт зүтгэж байгаа цэргийн алба хаагчдаа хараад юу бодогддог байсан бэ?
-Манай улс 1996 онд энхийг дэмжих ажиллагаанд оролцох хүсэл эрмэлзлээ илэрхийлж байжээ. Ингээд 1999 онд Монгол Улсын Засгийн газар, НҮБ харилцан ойлголцлын бичгийг байгуулснаар Монгол Улс энхийг дэмжих ажиллагаанд үүрэг гүйцэтгэх эрх зүйн үндэс тавигдсан юм билээ. 2002 онд анхны хоёр цэргийн ажиглагчаа илгээснээр өнөөдөр бид энэ ажиллагаанд оролцож үүрэг гүйцэтгэх боломж гарсан гэсэн үг. Өнөөдөр Монголын энхийг сахиулагчид мэргэжлийн ур чадвар, тэсвэр тэвчээр болон ямар ч цагийн байдалд дасан зохицох чадвартай талаар НҮБ болон бусад үүрэг гүйцэтгэсэн дэлхийн цэргийнхний дунд яригдаж, үнэлэгдэж ирснээс харахад цэргийн алба хаагчдаараа бахархдаг. Жил бүр үүрэг гүйцэтгэхээр эх орноосоо явдаг батальонууд өмнөх жилүүдийнхээ амжилтуудыг бататгаж, чадварлаг үүргээ гүйцэтгэж байгааг харах сайхан байдаг.
 
Б.Нандинцэцэг
ӨДРИЙН СОНИН
]]> zulaa Wed, 03 Jun 2026 19:19:35 +0800 Энэтхэг улсын иргэдийн амьдралын төлөөх бас нэгэн "тэмцэл" http://nalaikh.nutag.mn/index.php?newsid=2835 http://nalaikh.nutag.mn/index.php?newsid=2835
Өдөр бүр 23 сая хүн галт тэргээр зорчдог улс ямар харагддаг бол? Энэтхэгийн төмөр зам бол зөвхөн тээврийн хэрэгсэл биш, харин жинхэнэ амьд үлдэх урлаг гэлтэй. Галт тэрэг дотор багтахгүй хүмүүс гаднаас нь зүүгдэж явдаг энэ ертөнцөд хамгийн сонирхолтой баримтуудыг хүргэе.
Энэтхэгт галт тэрэг бол жинхэнэ уламжлалт тээврийн хэрэгсэл. Нью-Дели болон Ражастханы хооронд 1855 онд бүтээгдсэн дэлхийн хамгийн эртний галт тэрэг өнөөдөр ч үйлчилгээнд явсаар байдаг.
Өнөөгийн Энэтхэгийн хүн ам 1.2 тэрбум. Тэдний бараг хүн бүр галт тэргэнд үнэхээр дуртай.
Мөн Энэтхэгийн төмөр зам бол улсынхаа хамгийн том ажил олгогч. Албан ёсны мэдээллээр энэхүү аварга системд 1.5 сая хүн ажилладаг байна. Өдөр бүр Энэтхэгийн өртөөнөөс 11 мянган галт тэрэг хөдөлдөг бөгөөд нийт төмөр замын урт нь 114 мянган километр хүрдэг.
Тус улсын хамгийн хурдан галт тэрэг Нью-Дели — Бхопал чиглэлд явдаг бөгөөд 140 км/цагийн хурдтай. Харин хамгийн удаан нь ердөө 9 км/цаг хурдалдаг. Ийм хурдтай үед хүн үсэрч буугаад буцаад суух ч боломжтой мэт санагдана.
Гэхдээ Энэтхэгийн галт тэргээр зорчиход дүрэм журам огт байдаггүй гэж бодож болохгүй. Жишээ нь галт тэрэг бүр ослын үед ашиглах дөрвөн аваргын гарцтай цонхтой байх ёстой байдаг.
Хамгийн асуудалтай чиглэл нь Гувахати — Тривандрам маршрут. Энэ чиглэлийн галт тэрэг 12 цаг хүртэл хоцрох нь энгийн үзэгдэл гэнэ.
Нью-Делигийн төмөр замын буудал дэлхийн хамгийн том төмөр замын зангилаа гэж тооцогддог бөгөөд Гиннесийн амжилтын номд хүртэл бүртгэгдсэн байдаг.
Энэтхэгийн галт тэрэгний хамгийн асуудалтай маршрут нь Гувахати — Тривандрам бөгөөд галт тэргийг бүтэн 12 цагийн турш саатуулах нь бий. 
Нью-Дели дахь төмөр зам нь дэлхийн хамгийн том төмөр замын зангилаа гэж хүлээн зөвшөөрөгдсөн бөгөөд Гиннесийн амжилтын номд бүртгэгдсэн байдаг.
Мөн Тривандрам — Низамуддин чиглэлд улсдаа хамгийн урт зогсолтгүй хэсэг бий. Вадодара болон Кота өртөөнүүдийн хооронд галт тэрэг бүтэн 6 цаг хагасын турш огт зогсолгүй явдаг аж.
Харин Ховрах — Амритсар чиглэл эсрэгээрээ маш олон буудалтай — нийт 115 удаа зогсдог.
Энэтхэгт нэрээрээ Исландын алдарт галт уултай өрсөлдөхүйц урт нэртэй станц ч бий. Түүнийг “Венкатанарасимхараюварипета” гэдэг.
Гэхдээ арай энгийн нэртэй өртөө ч байдаг. Жишээлбэл, Жарсугудагийн ойролцоох “Иб” нэртэй станц.
Энэ бүхэн гаднаас харахад галзуу, аюултай мэт санагдавч үнэндээ олон хүний хувьд өөр сонголтгүй амьдралын бодит дүр зураг юм. Хүн бүр зорьсон газраа хүрэхийн тулд эрсдэлтэй нүүр тулж, өдөр бүр амьдралтайгаа тэмцсээр байдаг нь Энэтхэгийн төмөр замыг зүгээр нэг тээврийн систем биш, харин тэсвэр хатуужил, амьд үлдэх хүслийн бэлгэдэл болгожээ.

https://www.caak.mn/post/view/43910

]]> zulaa Tue, 26 May 2026 10:59:57 +0800