Иргэн, эмч Ж.Амарсанаа Транс тосны тухай хуультай болох талаар гаргасан өргөдөл болон санаачилга гаргах болсон талаараа дараах тайлбар оруулсан байна.

Сүүлийн жилүүдэд зүрх судасны өвчин, таргалалт, чихрийн шижин, бодисын солилцооны эмгэг, цусны даралт ихсэх зэрэг өвчлөл Монгол Улсад эрчимтэй нэмэгдэж байгаа нь хүнсний аюулгүй байдал, тэр дундаа үйлдвэрийн аргаар боловсруулсан хүнсний бүтээгдэхүүн дэх транс тосны хэрэглээтэй шууд холбоотой талаар олон улсын судалгаанууд тогтоосон байна.

Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллагаас транс тосыг хүн төрөлхтний эрүүл мэндэд аюултай хүнсний найрлага гэж үзэн улс орнуудад хууль эрх зүйн зохицуулалт хийхийг зөвлөсөн бөгөөд олон улс транс тосны агууламжийг хязгаарлах, бүрэн хориглох бодлого хэрэгжүүлж эхлээд байна.

Иймд иргэдийн эрүүл мэндийг хамгаалах, урьдчилан сэргийлэх бодлогыг хэрэгжүүлэх зорилгоор дараах асуудлыг хууль эрх зүйн түвшинд яаралтай шийдвэрлэж өгөхийг хүсэж байна.

Үүнд, Транс тосны хяналтын тухай бие даасан хууль батлах Хүнсний бүтээгдэхүүн дэх үйлдвэрийн транс тосны дээд хэмжээг тогтоох Бүтээгдэхүүний шошгон дээр транс тосны агууламжийг заавал тэмдэглэх Сургууль, цэцэрлэг, эмнэлэг зэрэг байгууллагуудад транс тос агуулсан бүтээгдэхүүний хэрэглээг хязгаарлах Импортын болон үйлдвэрлэлийн хүнсний бүтээгдэхүүнд тогтмол хяналт тавих Иргэдэд чиглэсэн нийгмийн эрүүл мэндийн мэдээлэл, сэрэмжлүүлгийг тогтмол хүргэх Эрүүл хүнсний хэрэглээг дэмжсэн бодлого хэрэгжүүлэх Энэхүү асуудал нь зөвхөн нэг хүний бус нийт хүн амын эрүүл мэнд, ирээдүй хойч үеийн амьдралын чанарт хамаарах тул дээрх саналыг дэмжин “Транс тосны хяналтын тухай” хуулийг батлан хэрэгжүүлэхийг хүсэж байна гэжээ.

Та Транс тосны хяналтын тухай хуультай болох тухай нийтийн өргөдлийг дэмжиж байвал ЭНД дарна уу.

Угтаа дэлхийд ганцхан хэмээн гайхагддаг наадмынхаа хуулинд өөрчлөлт оруулахын тухайд биш цаашдаа өргөжүүлэн тэлэх үүсэл хөгжлийн өв тэгш авч үлдэн ирээдүй хойчдээ өвлүүлэх томоохон соёлын нэг. Гэтэл гадаад улсад баяр наадам зохион байгуулагдахад ч бөхийн цол өгдөг болно гэх хуулийн төслийг УИХ-ын гишүүн О.Амгаланбаатар тэргүүтэй улс төрчид өргөн барьж өчигдөр байнгын хорооны хуралдаанаар хэлэлцэгдэв. Харин түүний эл хууль дэмжигдээгүй унасан юм.

Тэгвэл П.Сайнзориг тэргүүтэй хэсэг гишүүдийн өргөн барьсан хууль дэмжигдлээ. Энэхүү хууль нь мөн л баяр наадмын тухай хуулинд өөрчлөлт оруулах юм. 

Өөрөөр хэлбэл, хоёр гишүүний өргөн барьсан хуулийн заалтууд ихээхэн ялгаатай байлаа. Тодруулбал, О.Амгаланбаатарын санаачилсан хуулийн төсөлд:

Харин П.Сайнзоригийн санаачилсан хуулийн төсөлд:

Ер нь баяр наадмын хуулиндаа өөрчлөлт оруулах нь зөв үү?! 

-Миний бие 2024-2025 онд БНӨСУ-д үүрэг гүйцэтгэсэн. Би 2024 он гаргаад өөртөө зорилго тавьсан. Мэргэжлийн цэргийн хүн юм чинь энхийг дэмжих ажиллагаанд үүрэг гүйцэтгэж цэргийн ур чадвар, туршлага, дадлагаа ахиулах зорилго тээж, эхний сараасаа өөрийгөө ажиллагааны сонгон шалгаруулалтад бэлдсэн. Биеийн тамир, эрүүл мэнд, сэтгэл зүйгээ хангаж эхэлсэн. Тэгээд сонгон шалгаруулалтад тэнцэж, ажиллагааны өмнөх бэлтгэлдээ гарсан даа.

-Ер нь бол ажиллагааны өмнөх бэлтгэл дээр бид газар орон дээр гүйцэтгэх үүрэг гүйцэтгэлийнхээ бэлтгэлийг урьдчилан бүрэн хангаж байна гэсэн үг. Энэ бэлтгэл дээр цэргийн алба хаагчид өөрийн мэргэжлийн ур чадвараа чадваржуулж авдаг. Зэвсэгт хүчин байхгүй бол эх орон байхгүй. Монгол Улсын үндэсний аюулгүй байдал Батлан хамгаалах салбар, Зэвсэгт хүчинтэй шууд холбоотой байдаг. Тийм ч учраас энэ салбарт ажиллаж байгаа офицер, ахлагч бид мэргэжлийн, мэргэшсэн байх учиртай. Тиймээс энэ бэлтгэл дээр хүн нэг бүр хичээдэг болов уу. Тухайлбал, Энхийг дэмжих ажиллагааны өмнөх бэлтгэлийн үеэр 30 км-ийн маршийг 30 кг ачаа үүрч 3-4 удаа үйлддэг. Энэ нь цэргийн алба хаагчдын тэсвэр тэвчээр, сургалт бэлтгэлийг шалгасан амаргүй даваа байдаг. Энэ мэтээр бид ажиллагааны өмнөх бэлтгэлээ сайн хангаж, үүрэг гүйцэтгэхэд бэлэн болж бэлтгэгддэг.

-НҮБ-ын мандатад заасан үүргүүд байдаг. Хамгийн гол үүрэг бол энгийн иргэдийг хамгаалах, аюулгүй байдлыг хангах, мөн НҮБ-ын ажилтнуудыг хамгаалах, эд хөрөнгийг хамгаалах, хүмүүнлэгийн ажлуудыг явахад дэмжлэг үзүүлэх гэсэн гол үүргүүдээ бид биелүүлдэг. Бидний өдөр тутмын үүрэг бол байнгын эргүүл цувааны үйл ажиллагааг явуулах юм. Ингэснээрээ орон нутгийн иргэд маань НҮБбиднийг хамгаалж байгаа юм байна. НҮБэнд байгаа юм байна гэсэн итгэл үнэмшлийг тэдэнд өгч байдаг

Алба хаагчид өнгөрсөн нэг жилийн хугацаанд Бүгд Найрамдах Өмнөд Судан Улсын энгийн иргэдийг хамгаалах, НҮБ-ын бааз, ажилчдын аюулгүй байдлыг хангах, хүмүүнлэгийн байгууллагын үйл ажиллагаанд дэмжлэг үзүүлэх зэрэг үүргээ цагийн тогтворгүй байдал, цаг агаарын хүнд нөхцөлд амжилттай гүйцэтгэсэн.Үүрэг гүйцэтгэх хугацаанд Монгол Улсаас НҮБ-ын дэргэд суух байнгын төлөөлөгч Н.Анхбаяр, цэргийн зөвлөх бригадын генерал Г.Болор, мөн Батлан хамгаалахын сайд асан С.Бямбацогт, ЗХЖШ-ын дарга тэргүүтэй ажлын хэсэг ажиллагааны газар оронд ирж, цэргийн багийн үүрэг гүйцэтгэлтэй танилцаж байсан.

-Тухайн оны 4,5 дугаар сар манай цэргийн багийнхны хувьд их ачаалалтай, бас хүнд гэж хэлж болох сарууд байсан. Тухайн нутаг оронд цагийн байдал тогтворгүй болсон. Монгол Улсын батальон нийт таван байрлалд бие даан үүрэг гүйцэтгэдэг. Үүний нэг болох Абьемном сууринд Сүбээдэй түр ажиллагааны баазад үүрэг гүйцэтгэж буй манай бие бүрэлдэхүүний ойр орчимд хоёр аймгуудын хооронд малын хулгайнаас үүдэлтэй зэвсэгт мөргөлдөөн 4 дүгээр сард гарч эхэлсэн. Энэ мөргөлдөөнөөс үүдэлтэй олон арван хүний амь эрсэдсэн. Иймээс орон нутгийн удирдлага, энгийн иргэд НҮБ руу хандаж, манай хариуцлагын бүс дэх алба хаагчдаас тусламж хүсч ирсэн. Мөргөлдөөн ойролцоогоор 10-аад хоног үргэлжилсэн. “Зэвсэгт мөргөлдөөн боллоо. Буун дуу гарлаа” гэсэн мэдээгээр манай Монбаттын захирагчийн шийдвэрээр штабын даргаар ахлуулсан хүч нэмэгдүүлсэн бүлгийг томилгоожуулж хүч нэмэгдүүлсэн. Юнити мужид болсон энэ зэвсэгт мөргөлдөөний үеэр хүч нэмэгдүүлж очсон бүлэг маань энгийн иргэдийг түр хамгаалах хэсэг буюу байрыг байгуулаад тэндээ 1500 орчим иргэн, НҮБ-ын ажилчдыг бүрэн хамгаалалтад авч ажилласан. Энэ үед өмнөд хэсгийн удирдлага, орон нутгийн удирдлага, НҮБ-ын хүчний командлалын удирдлагатай байнгын холбоотой, байнгын үүрэг чиглэл авч ажиллаж байсан. Мөн давхар Монгол Улсынхаа Батлан хамгаалах салбар, Зэвсэгт хүчнийхээ дээд удирдлагуудад авч хэрэгжүүлсэн арга хэмжээ, мэдээллээ шуурхай хүргэж ажиллаж байсан.

-Энэ бол дотоодын зөрчил.Омог хоорондын зөрчил байсан. Абьемном суурингийн иргэд өөрийн газар нутагт малаа маллаад явж байхад нь Маяом аймгийн иргэд ирээд малыг нь эхлээд дээрэмдсэн байгаа юм. Дээрэмдүүлсэн хүүхдүүд буцаж гэртээ ирээд томчууддаа хэлсэн. Ингээд Маяом руу очоод ганц нэг хүнийг хороосон юм билээ. Тэгээд өс хонзонгийн сэдэлтэйгээр маргааш нь Абьемном руу дайраад замдаа тааралдсан юм бүхнийг нь сүйтгэж шатаагаад, хүмүүсийг буудаад зэвсэгт мөргөлдөөн эхэлсэн. Үүнээс үүдээд энэ суурин буцаад хөл дээрээ босоход урт хугацаа зарцуулсан байдаг. Бид тэнд тайван байдлыг хангаж ажилладаг байсан болохоор нутгийн удирдлагууд болон энгийн иргэд нь манай батальоныхныг хүндэлж найрсгаар хандаж талархал хэлдэг байсан. Би ч гэсэн цувааны хамгаалалтад явж байхад монгол цэргүүдийг хүндэлж байнга сайхан үгс хэлж байхыг сонсож явлаа. Монголчууд байгаа цагт их тайван, энх тайван байна гэж тэд итгэж найдаж явдаг хүмүүс. Тэр ч утгаараа тайван бус тогтворгүй цагийн байдал үүсэнгүүт хамгийн түрүүнд манай батальонд хандаж, энгийн иргэд аврал гуйгаад ирдэг. Тэр үед манай энхийг сахиулагчид түргэн шуурхай ажиллаж, соргогоор аливаад хандаж, энгийн иргэдийг аюулгүй байдалд хамгаалалтад авсан даа.

-Тийм. Энэ зэвсэгт мөргөлдөөн бол эртнээс төлөвлөсөн биш, малын хулгайнаас үүдэлтэй учраас гэнэт л үйл явдал нь өрнөж байгаа юм. Нэг өглөө босоод ирэхэд л ийм болсон. Бид бүх баазуудтайгаа 24 цагаар холбоотой байдаг.Тэндээсээ үүрэг гүйцэтгэлийн мэдээлэл, цагийн байдлын мэдээлэл тогтмол авч ажилладаг. Гэнэт л нэг өглөө Сүбээдэй баазаас “Энд ийм буун дуу гарлаа”, “Буудалцаан болж байна”, “Энгийн иргэд нүдэн дээр нэгнийгээ буудаад яваад байна” гэсэн мэдээлэл ирсэн. Үүний дагуу секторын командлагчаас үүрэг аваад батальоны удирдлага шуурхай арга хэмжээ авч, чиглүүлээд хурдтайгаар бид ажилласан.

Тэнд ямар ч хамаагүй албан бус шалганууд байж байдаг. Тэр хүмүүс НҮБ-ын ажилтнууд, энгийн иргэдэд өс хонзонгоор халдах, довтлох орчин нөхцөлийг гаргах боломжтой байдаг. Ер нь тэнд нэг минут сонор сэрэмжээ алдаж болохгүй, байнгын л 360 хяналтан дотор үүргээ гүйцэтгэж байдаг. Хаанаас, хэзээ, хэн халдахыг эс мэднэ. Тиймээс маш эрсдэлтэй, хариуцлагатай албанд монгол цэргүүд үүрэг гүйцэтгэдэг. Бидний үүрэг гүйцэтгэх үед мөн 5 дугаар сард хойд Суданаас дүрвэгсэд олноор орж ирсэн үйл явдал болсон. Бид тэдний аюулгүй байдлыг нь ханган, 800 орчим дүрвэгч бүхий цувааны хамгаалалтыг өндөр түвшинд зохион байгуулсныг одоо эргээд ярихад бас том ажил байсныг дурдмаар байна.

-Ер нь зөрчилдөөний шалтгаан гэх юм уу даа. Аль омог нь Засгийн газрын эрхийг гартаа барих вэ гэдгээс үүдэлтэй байдаг гэж хэлж болно. Үүнээс үүдэлтэйгээр удирдлага гартаа авах зорилгоор хоорондоо зөрчилдөж байгаа. Үүнээс гадна ядуу буурай орон, тэнд ямар ч хөгжил байхгүй, иргэд дотроо эв нэгдэлгүй зөрчилдөөд ирэх юм бол улс орон ямар амархан сүйрч болдгийг шууд харж болно. Тэгэхээр эндээс бид хоорондын эв нэгдэл гэдэг ямар чухал юм бэ гэдгийг хараад ойлгоно. Хоорондоо эв нэгдэлгүй, хөгжилгүй байдлаас болоод хоорондоо зөрчилдөж байгаа юм. Дээр нь өлсгөлөнд нэрвэгдсэн газар орон. Малын хулгай гэдэг бол хоолоо олж идэхийн төлөөх л тэмцэл. Иймэрхүү байдлаас болж тэнд зөрчил мөргөлдөөнүүд гарч байдаг.

-Тэнд хууль бус зэвсгийн наймаа явагдаж байдаг. Хууль бусаар зэвсэг олж аваад өөрсдөө эзэмшдэг. Мөнгөтэй л бол хэн ч, хаанаас галт зэвсэг худалдаж авах боломжтой. Энэ нь нэг талаар хэвийн харагдах хэрнээ хууль бус. Орон нутгийн иргэд нь хаа ч явсан хүн болгон шахуу буутай явж байдаг. Бүр сургуулийн насны хүүхэд хүртэл автомат үүрчихсэн малаа хариулаад, эсвэл гудамжаар явж байдаг. Тэнд ямар үед гал нээх вэ, ямар нөхцөлд буугаа дүрмийн дагуу ашиглах вэ гэсэн мэдлэг огт байхгүй хэрнээ амиа хамгаалах үүднээс барьчихсан явж байдаг гэж хэлж болох юм. Тэдгээр хүмүүс НҮБ-ын алба хаагчид болон ер нь хэн ч бай өөдөөс нь гал нээх эрсдэл бий гэсэн үг. Ийм эрсдэлтэй газар оронд энхийг сахиулагчид өдөр тутамдаа үүрэг гүйцэтгэнэ.

-Биднийг үүрэг гүйцэтгэх үед буюу нөгөө зэвсэгт мөргөлдөөний дараагаар Засгийн газраас нь хууль бус зэвсэг эзэмшиж байгаа иргэдийг зэвсгээ хураалгах ажиллагааг эхлүүлсэн. Ерөнхийдөө гурван үе шатаар хураах ажиллагаа явагдсан. Эхнийх нь аймаг, сумдын иргэдийг сайн дураар өөрсдийн хүсэл сонирхлоор зэвсгээ хураалгах ажлыг эхлүүлсэн. Зэвсгээ хураалгаснаар ямар нэг зөрчил, мөргөлдөөн болохгүй. Та бүхний аюулгүй байдлыг хамгаална гэж ухуулж байсан. Дараа нь сектор, бүс нутгийн хэмжээнд явагдсан. Сайн дураар зэвсгээ хураалгахгүй бол хүчээр хураана гэсэн ажлыг явуулсан. Манай батальонаас энэ үйл ажиллагааны аюулгүй байдлыг бас хангаж ажиллаж байсан.

-Өмнөд Суданд хоёр бүлэглэл байдаг л даа. Хоёр нам гэсэн үг. Хоёр нам хоорондоо өрсөлддөг.Энэ нь энхийн биш, зэвсэгт мөргөлдөөн байдлаар өөрсдийн байр сууриа илэрхийлдэг. Хоёр намын тогтолцоо л өрсөлддөг. Хэн нь Засгийн газраа барих вэ, удирдах вэ гэдэг дээр үйл ажиллагаа явагддаг. Өөрсдийнх нь өрсөлдөөнд энгийн иргэд нэрвэгдэж үрэгдэж байдаг. Энэ бүхнээс хараад дүгнэхэд, хоорондоо эв нэгдэлгүй байхын хор уршгийг л энэ улс харуулж байгаа гэж бодож байна. Энэхүү улс 2001 онд тусгаар тогтнолоо зарласан хамгийн залуу улс. Байгалийн баялагтай ч улс орондоо ашиглаж чадаагүй, энгийн иргэд нь туйлдаж ядуурсан, өрөвдөлтэй улс орон. Зэвсэгт мөргөлдөөний үед энгийн иргэдийн гэдсийг хүүлээд орхисон зэрлэг балмад, нүд халтирам хэцүү дүр зургийг хүртэл хардаг. Монголд бид аюулгүй байдалдаа, цаг үеийн тогтворгүй байдалд санаа зовдоггүй. Харин амь амьдрал, ажил үйлс, ар гэр, хамт олон, өнөөдөр ба ирээдүйг төлөвлөж төсөөлж амар тайван амьдарч байна. Гэтэл зэвсэгт мөргөлдөөнөөс үүдэлтэй байнгын шахуу буудалцаан дунд амьдардаг оронд үүрэг гүйцэтгэх нь мэргэжлийн ур чадвар, сэтгэл зүй, бие махбодын бэлэн байдлыг маш их шаардаж байдаг. Ганц өдөр биш, нэг жилийн хугацаанд тэнд үүрэг гүйцэтгэж байна. Нэг жил гэдэг бол маш богино хугацаа хэрнээ урт, урт хэрнээ богино хугацаа байдаг юм билээ.

-Манай улс 1996 онд энхийг дэмжих ажиллагаанд оролцох хүсэл эрмэлзлээ илэрхийлж байжээ. Ингээд 1999 онд Монгол Улсын Засгийн газар, НҮБ харилцан ойлголцлын бичгийг байгуулснаар Монгол Улс энхийг дэмжих ажиллагаанд үүрэг гүйцэтгэх эрх зүйн үндэс тавигдсан юм билээ. 2002 онд анхны хоёр цэргийн ажиглагчаа илгээснээр өнөөдөр бид энэ ажиллагаанд оролцож үүрэг гүйцэтгэх боломж гарсан гэсэн үг. Өнөөдөр Монголын энхийг сахиулагчид мэргэжлийн ур чадвар, тэсвэр тэвчээр болон ямар ч цагийн байдалд дасан зохицох чадвартай талаар НҮБ болон бусад үүрэг гүйцэтгэсэн дэлхийн цэргийнхний дунд яригдаж, үнэлэгдэж ирснээс харахад цэргийн алба хаагчдаараа бахархдаг. Жил бүр үүрэг гүйцэтгэхээр эх орноосоо явдаг батальонууд өмнөх жилүүдийнхээ амжилтуудыг бататгаж, чадварлаг үүргээ гүйцэтгэж байгааг харах сайхан байдаг.

 

Энэтхэгт галт тэрэг бол жинхэнэ уламжлалт тээврийн хэрэгсэл. Нью-Дели болон Ражастханы хооронд 1855 онд бүтээгдсэн дэлхийн хамгийн эртний галт тэрэг өнөөдөр ч үйлчилгээнд явсаар байдаг.

Өнөөгийн Энэтхэгийн хүн ам 1.2 тэрбум. Тэдний бараг хүн бүр галт тэргэнд үнэхээр дуртай.

Мөн Энэтхэгийн төмөр зам бол улсынхаа хамгийн том ажил олгогч. Албан ёсны мэдээллээр энэхүү аварга системд 1.5 сая хүн ажилладаг байна. Өдөр бүр Энэтхэгийн өртөөнөөс 11 мянган галт тэрэг хөдөлдөг бөгөөд нийт төмөр замын урт нь 114 мянган километр хүрдэг.

Тус улсын хамгийн хурдан галт тэрэг Нью-Дели — Бхопал чиглэлд явдаг бөгөөд 140 км/цагийн хурдтай. Харин хамгийн удаан нь ердөө 9 км/цаг хурдалдаг. Ийм хурдтай үед хүн үсэрч буугаад буцаад суух ч боломжтой мэт санагдана.

Гэхдээ Энэтхэгийн галт тэргээр зорчиход дүрэм журам огт байдаггүй гэж бодож болохгүй. Жишээ нь галт тэрэг бүр ослын үед ашиглах дөрвөн аваргын гарцтай цонхтой байх ёстой байдаг.

Хамгийн асуудалтай чиглэл нь Гувахати — Тривандрам маршрут. Энэ чиглэлийн галт тэрэг 12 цаг хүртэл хоцрох нь энгийн үзэгдэл гэнэ.

Нью-Делигийн төмөр замын буудал дэлхийн хамгийн том төмөр замын зангилаа гэж тооцогддог бөгөөд Гиннесийн амжилтын номд хүртэл бүртгэгдсэн байдаг.

Энэтхэгийн галт тэрэгний хамгийн асуудалтай маршрут нь Гувахати — Тривандрам бөгөөд галт тэргийг бүтэн 12 цагийн турш саатуулах нь бий. 

Нью-Дели дахь төмөр зам нь дэлхийн хамгийн том төмөр замын зангилаа гэж хүлээн зөвшөөрөгдсөн бөгөөд Гиннесийн амжилтын номд бүртгэгдсэн байдаг.

Мөн Тривандрам — Низамуддин чиглэлд улсдаа хамгийн урт зогсолтгүй хэсэг бий. Вадодара болон Кота өртөөнүүдийн хооронд галт тэрэг бүтэн 6 цаг хагасын турш огт зогсолгүй явдаг аж.

Харин Ховрах — Амритсар чиглэл эсрэгээрээ маш олон буудалтай — нийт 115 удаа зогсдог.

Энэтхэгт нэрээрээ Исландын алдарт галт уултай өрсөлдөхүйц урт нэртэй станц ч бий. Түүнийг “Венкатанарасимхараюварипета” гэдэг.

Гэхдээ арай энгийн нэртэй өртөө ч байдаг. Жишээлбэл, Жарсугудагийн ойролцоох “Иб” нэртэй станц.

Энэ бүхэн гаднаас харахад галзуу, аюултай мэт санагдавч үнэндээ олон хүний хувьд өөр сонголтгүй амьдралын бодит дүр зураг юм. Хүн бүр зорьсон газраа хүрэхийн тулд эрсдэлтэй нүүр тулж, өдөр бүр амьдралтайгаа тэмцсээр байдаг нь Энэтхэгийн төмөр замыг зүгээр нэг тээврийн систем биш, харин тэсвэр хатуужил, амьд үлдэх хүслийн бэлгэдэл болгожээ.

https://www.caak.mn/post/view/43910

-Нийслэлийн прокурорын газраас 2026 оны эхний 4 сарын байдлаар Нийслэлийн Байгаль орчны газрын эрх бүхий албан тушаалтны Зөрчлийн тухай хуулийн 7.6 дугаар зүйлд заасан “Амьтны тухай хууль зөрчих” зөрчлийг шалгасан 163 хэрэг, материалд хяналт тавьсан. Энэ нь өнгөрсөн оноос 69 буюу 73.4 хувиар өссөн үзүүлэлттэй байгаа юм. Дээрх 163 зөрчлөөс  агнуурын бүс нутгаас бусад газарт, амьтныг агнах хориотой үед, эсхүл хориглосон хугацаанд амьтныг барьсан, агнасан, тээвэрлэсэн зөрчил 110 буюу зонхилон үйлдэгдсэн байна.

 Ихэнх тохиолдолд зөрчил үйлдэгдсэн нь тодорхой, холбогдогч зөрчил үйлдсэнээ сайн дураараа хүлээн зөвшөөрдөг учраас зөрчлийг ажлын 5 хоногт багтаан хялбаршуулсан журмаар шалгаж, шийтгэл оногдуулж шийдвэрлэдэг бөгөөд 147 зөрчлийг хялбаршуулж шийдсэн байна. Харин 13 зөрчилд зөрчлийн хэрэг нээн хэрэг бүртгэлт явуулсан.

Он гарснаас хойш дээрх зөрчлийн хэрэг, материалд холбогдсон иргэдээс 262 тарвага, 602 загас, 14 чоно, ятуу 4, зэрлэг гахай, үнэг тус бүр 3, хярс, шар шувуу тус бүр 2, дорго 1 бодгаль, 1 ширхэг бугын эвэр зэргийг хураан авсан байна.

-Амьтны тухай хууль зөрчих зөрчил үйлдсэн болох нь тогтоогдсон хүн, хуулийн этгээдийн зөрчил үйлдэхдээ ашигласан эд зүйл, хууль бусаар олсон хөрөнгө, орлогыг хурааж, учруулсан хохирол, нөхөн төлбөрийг гаргуулахаас гадна Зөрчлийн тухай хуульд заасан хэмжээгээр торгох шийтгэл оногдуулдаг. Ер нь бол Амьтны тухай хууль зөрчих зөрчилд үйлдсэн зөрчлөөс нь хамаараад хүнд 150 мянган төгрөгөөс 1 сая төгрөг, хуулийн этгээдэд 1,5 саяас 10 сая төгрөгөөр торгох шийтгэл оногдуулах хуулийн заалттай.

Түүнээс гадна амьтны аймагт учирсан хохирлыг Байгаль орчныг хамгаалах тухай хуулиар тухайн амьтны экологи– эдийн засгийн үнэлгээг хоёр дахин нэмэгдүүлсэн хэмжээгээр тооцож, зөрчил үйлдсэн иргэн, хуулийн этгээдээр нөхөн төлүүлдэг.

Жишээлбэл 1 бодгаль тарваганы экологи-эдийн үнэлгээ 410 мянган төгрөг байдаг. Үүнийг 2 дахин нэмэгдүүлж тооцвол 820 мянган төгрөг болдог.

Та бүхэн мэдэж байгаа байх энэ оны 1 дүгээр сарын 30-ны өдөр Хан-Уул дүүргийн 23 дугаар хорооны нутаг дэвсгэр, Богд-Хан уулын дархан цаазат газар, Нүхтийн амны хязгаарлалтын бүсэд газар ашиглагч хуулийн этгээд нь стандартад нийцээгүй хашаа барьснаас халиу буга зоогдож үхсэн зөрчил үйлдэгдсэн. Энэ зөрчлийн улмаас амьтны аймагт 25,4 сая төгрөгийн хохирол учирсан бөгөөд стандартын бус хашааг буулгаж, газар ашиглах эрхийг хэсэгчлэн цуцалж, тухайн стандартын бус хашаа барьсан хуулийн этгээдээр хохирол, нөхөн төлбөрийг гаргуулахаар шийдвэрлэсэн.

2026 оны эхний 4 сард Амьтны тухай хууль зөрчих зөрчлийн улмаас 258 сая төгрөгийн хохирол, нөхөн төлбөр учирснаас 127,7 сая төгрөг буюу 49.4 хувь нөхөн төлөгдсөн байна.

-Нэг үеэ бодвол иргэд ан агнах, загас барих гэрээ, тусгай зөвшөөрөлгүйгээр амьтныг агнах, ашиглах, барих нь хууль бус гэдгийг мэддэг болсон. Гэсэн хэдий ч энэ төрлийн зөрчил буурахгүй байгаа нь зөрчилд холбогдсон иргэдийн ухамсартай шууд холбоотой байна. Агнуурын бүс нутгаас бусад газарт буюу хот суурин газарт тарвага, зурмын түүхий мах, нойтон арьсыг оруулахыг хориглодог. Гэтэл Амьтны тухай хууль зөрчсөн зөрчлийн дийлэнх нь нийслэл хот руу тарвага тээвэрлэсэн зөрчил байдаг. Энэ төрлийн зөрчилд холбогдсон иргэд “хүн бэлэглэсэн, эмчилгээнд хэрэглэх гэж байсан, эсхүл идэх зорилгоор авч явсан” гэдэг бол зарим хэсэг нь “хүний дайвар ачааг авсан, тарвага гэж мэдээгүй” гэх зэргээр тайлбарласан байдаг.

-Амьтны тухай хууль зөрчих зөрчлийн дийлэнх нь загас, тарвага хууль бусаар хот, суурин газарт оруулж ирэх зөрчил байна. Ялангуяа үржлийн үед нь загас агнасан тохиолдол гарч байна.

Амьтны тухай хуульд амьтдыг агнах, барихгүй байх хугацааг тодорхой заасан байдаг. Тухайлбал, бор гөрөөс, цагаан зээр, зэрлэг гахайг жил бүрийн 12 дугаар сарын 01-ний өдрөөс дараа оны 8 дугаар сарын 31-ний өдөр хүртэл, булга, суусар, элбэнх, үнэг, мануул чандага туулай, бор туулайг жил бүрийн 02 дугаар сарын 11- ний өдрөөс 11 дүгээр сарын 20-ны өдөр хүртэл, зурам, тарвагыг жил бүрийн 10 дугаар сарын 16-ны өдрөөс дараа оны 8 дугаар сарын 20-ны өдөр хүртэл, Дархадын цагаан загасыг жил бүрийн 8 дугаар сарын 01-ний өдрөөс 10 дугаар сарын 20-ны өдөр хүртэл, Буйр нуурын загасыг жил бүрийн 5 дугаар сарын 15-ны өдрөөс 8 дугаар сарын 01-ний өдөр хүртэл, омоль загасыг жил бүрийн 8 дугаар сарын 30-ны өдрөөс 10 дугаар сарын 30-ны өдөр хүртэл; зарам загасыг жил бүрийн 9 дүгээр сарын 05-ны өдрөөс дараа оны 01 дүгээр сарын 30-ны өдөр хүртэл; Алтайн сугас загасыг жил бүрийн 6 дугаар сарын 15-ны өдрөөс 8 дугаар сарын 31-ний өдөр хүртэл, бусад загасыг жил бүрийн 4 дүгээр сарын 01-ний өдрөөс 6 дугаар сарын 15-ны өдөр хүртэл хугацаанд тус тус ахуйн болон тусгай зориулалтаар агнах, барихыг хориглосон байдаг тул дээрх хугацаанд амьтныг агнахгүй, барихгүй байхад анхаарах хэрэгтэй.

Түүнчлэн бусдын дайвар ачаанд хориглосон амьтан болон бусад хориотой эд зүйл байгаа бол тээвэрлэхгүй байх, ачаа дайж байгаа болон ачааг хүлээн авах иргэний холбогдох мэдээллийг тэмдэглэж авах зэргээр зөрчилд холбогдохоос зайлсхийх шаардлагатай байна. Мөн амьтны түүхий эд, эрхтнийг эмчилгээнд хэрэглэх нь шинжлэх ухааны үндэслэлтэй юу гэдгийг бас бодолцох хэрэгтэй.

Нэмж хэлэхэд энэ дэлхий зөвхөн хүнд зориулагдаагүй гэдгийг ойлгож амьтны эрхийг хамгаалах үйлсэд гар бие оролцоосой гэж уриалж байна.

Нийтэлсэн: Улсын Ерөнхий Прокурорын газрын Хэвлэл мэдээлэл, Олон нийттэй харилцах алба

-Аймгийн хэмжээнд манай тасгийн хяналтад 700 гаруй хүн байдаг. Үүнээс 500 орчим нь оюуны хомсдолын оноштой бол үлдсэн нь сэтгэцийн бусад төрлийн эмгэгтэй, хөдөлмөрийн чадвараа тогтоолгосон иргэд юм. Сүүлийн үед нойрны эмгэгтэй болон архаг ядаргаатай өвчтөнүүдийн тоо нэмэгдэх хандлагатай байгаа. Мөн зан төрхийн өөрчлөлттэй, аутизмын оноштой хүүхдүүдийн тоо өсөж байна. Сүүлийн таван жилийн хугацаанд аймгийн хэмжээнд 40 гаруй хүүхэд аутизмаар оношлогдож, хяналтад хамрагдсан. Манай тасагт үндсэндээ насанд хүрсэн хүмүүс хэвтэн эмчлүүлдэг бөгөөд хүүхдийн сэтгэцийн тасаг байхгүй. Тиймээс ийм оноштой хүүхдүүдийг аймгийн Нэгдсэн эмнэлгийн Хүүхдийн тасагт хэвтүүлэн эмчлэх эсвэл Улаанбаатар хот руу шилжүүлэн эмчлүүлдэг.

-Увс аймгийн Нэгдсэн эмнэлгийн Сэтгэцийн эрүүл мэндийн тасаг 10 ортой. Хэвтэн эмчлүүлэгчдийн тоо, эрэлт хэрэгцээнээс шалтгаалан ачаалал их, дараалал, хүлээгдэл тогтмол үүсдэг. Тус тасагт хоёр их эмч, таван сувилагч, нэг асрагч, нэг харуул ажилладаг. Одоогоор нэг их эмч жирэмсний амралттай байгаа тул үндсэн эмчилгээ, үйлчилгээний ажлыг нэг эмч дангаараа хариуцан ажиллаж байна.

Орчин нөхцөл, тохижилт хангалтгүй байгаагаас өвчтөнүүдэд үзүүлэх сэргээн засах үйлчилгээ бүрэн хэмжээнд хэрэгжихэд хүндрэлтэй байдаг. Гэсэн ч аймгийн Нэгдсэн эмнэлгийн шинэ өргөтгөл ашиглалтад орсонтой холбоотойгоор тасгийн орчныг сайжруулах, өрөө тасалгааг нэмэгдүүлэх, засвар үйлчилгээ хийх асуудлыг үе шаттайгаар шийдвэрлэхээр ярилцаж байна.

-Сэтгэцийн эрүүл мэндээ хамгаалахын тулд хүн амьдралдаа дөрвөн зүйлийг тэнцвэртэй авч явах шаардлагатай. Тодруулбал, эрүүл мэнд, нийгмийн оролцоо, харилцаа холбоо, мөн амьдралын утга учир буюу зорилго чиглэл гэсэн үндсэн дөрвөн хүчин зүйл юм. Эдгээрийг зөв зохистой тэнцвэржүүлж чадвал сэтгэцийн эрүүл мэндээ хамгаалах боломжтой. Харин эрүүл мэнд алдагдвал бусад бүх зүйлд сөргөөр нөлөөлдөг. Мөн амьдралын утга учиргүй болсон хүн архи, мөрийтэй тоглоом зэрэг сөрөг зуршилд автах эрсдэл нэмэгддэг.

Нөгөөтээгүүр, нийгмийн оролцоо, харилцаа холбоо сулрах үед хүн өөрийгөө болон бусдыг ойлгох, таньж мэдэх чадвар буурдаг. Иймээс эдгээр дөрвөн хүчин зүйлийг тэнцвэртэй хадгалснаар хүний амьдрал илүү тогтвортой, утга учиртай болдог.

Мөн сүүлийн үед бүх насны иргэдийн дунд дэлгэцийн хэрэглээ эрс нэмэгдэж байгаа нь сэтгэцийн болон бие махбодын эрүүл мэндэд сөрөг нөлөө үзүүлж байна. Тиймээс иргэд дэлгэцийн хэрэглээгээ хянаж, цагийн хязгаартай, зохистой байдлаар ашиглах шаардлагатай.

 

Жич: Аль нэг цолтон оролцох боломжгүй бол түүнийг төлөөлөн оролцуулах төлөөлөгчийн тухай тайлбар мэдээллийг хамтатган ирүүлнэ үү.

Нэр бүхий иргэн Приус30 маркийн машинтай хохирогчийг зам дээр шахаж зогсоогоод маргалдан,  толгойн тус газарт нь хутгаар зүсэж зугтсан гэх урьдчилсан нөхцөл байдал тогтоогдсон. Уг этгээдийг цагдаагийн алба хаагчид шуурхай олж тогтоон мөрдөн шалгах ажиллагааг үргэлжлүүлж байна.

Иймд иргэд та бүхэн эрүүл мэнд аюулгүй байдалдаа анхаарч, бусадтай таарамжгүй байдал үүсгэхээс сэргийлэхийг Цагдаагийн байгууллагаас анхааруулав.

Замын Үүд дэх Гаалийн газарт ажиллаж байсан 40 гаруй гаалийн улсын байцаагч, мөн гаалийн бүрдүүлэлт хийдэг 10 гаруй аж ахуйн нэгж, хувь хүнийг хамруулан нэгжлэгийн ажиллагаа зохион байгуулж, гаалийн газрын нэр бүхий албан тушаалтнууд гаалийн бүрдүүлэлт хийдэг этгээдүүдтэй холбогдон эрх мэдэл, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж, бусдаас их хэмжээний хахууль авсан байж болзошгүй хэмээн шалгалт одоог хүртэл үргэжилж байгааг албаны хүмүүс мэдээлэл өгсөн. 

Үүнтэй зэрэгцэн Замын Үүдийн Гаалын газарт шинээр даргаар томилогдон ирж буй С.Дамбажав нь авилга, албан тушаалын наймаа олон жилийн цэцэглэж бугшсан энэ газар эрс шинэчлэлт хийж, хууль дүрэм хэрэгжилтийг сайжруулна гэдэгт салбарын мэргэжилтнүүд ихээхэн найдаж байгаа юм.

Түүний хувьд гаалийн салбарт 25 жил ажиллаж, мeрит буюу дэвшин ахих зарчмаар томилогдон ажиллаж буй мэргэжлийн, мэргэшсэн, туршлагатай төрийн албан хаагч нэгэн хэмээн үнэлэх салбарын хүн олон байдаг аж.

Эдгээр иргэний төлсөн албан татварын хэмжээ нийтдээ 975.5 сая төгрөг болж байгаа аж. 

Харин НӨАТ-ын 2026 оны I улирлын буцаан олголтыг энэ сард багтаан иргэдийн дансанд шилжүүлэх юм.